Ik weet niet of deze dag mooier had kunnen zijn.
Het begon wel heel vroeg. Om zeven uur ging ik naar de trein, de kou en de mist in. Onderweg zie ik de zon opkomen en de mist langzaam verdwijnen en om iets over half tien ben ik in Meppel, startpunt van een zelfbedachte fietstocht.
Maar eerst koffie! Mét wat lekkers, natuurlijk.
Ik ben onderweg naar Bovensmilde en Assen zou het dichtstbijzijnde station zijn, waarom dan Meppel?

Wel, ik had een plan. Ten eerste, het belooft een prachtige herfstdag te worden, met weinig wind uit het zuidwesten en een heerlijke temperatuur. Ten tweede, niets is mooier dan fietsen langs water. Ten derde, waarom niet fietsen in een stuk van Drenthe dat ik eigenlijk niet zo goed ken. En wat doen we dan?
Juist, ik ga van Meppel naar Bovensmilde fietsen, langs de Drentsche Hoofdvaart. Ruim 40 kilometer.
En waarom Bovensmilde? Drie keer raden, orgels natuurlijk.

Eerst maar eens de start van die vaart opzoeken. Ik kom er achter dat Meppel ook nog een dagje verkenning verdient. Er is veel water, er zijn havens en het duurt even voor ik op mijn eerste brug over de Drentsche Hoofdvaart sta.

Maar hoe oud is deze vaart? Nou, heel oud, zo blijkt. Er was al de Smildervaart, gegraven in 1612, voor het vergraven van de Dieverder en Leggeler Smildervenen. Ik lees dat één van de investeerders Adriaan Pauw was, raadspensionaris van Holland en West-Friesland midden 17e eeuw. Deze Adriaan werd door de bestuurders van Drenthe beleend met de Smildervenen, die hiervoor zelfs tot een heerlijkheid werden samengevoegd. Zo kon Adriaan zich heer van Hoogersmilde noemen.
Deze vaart bleef een klein kanaaltje, en toen de interesse in de vervening verliep, raakte het kanaal in verval. Pas in 1751 komt er weer wat op gang, als de Friese Opsterlandse Veencompagnie aan de slag gaat. De vaart wordt doorgetrokken, eerst richting de Haler, Witter en Hijker Smildervenen en vervolgens nog verder naar Meppel.

Vanaf 1767 werd de vaart eigendom van de Landschap Drenthe. De vaart werd toen ook noordwaarts doorgetrokken, naar Assen, een werk dat in 1780 klaar was. Het kanaal is daarmee 43.80 km lang. En langs dit kanaal zal ik vandaag fietsen.

De vaart is omzoomd met veel eiken, heel veel eiken, de eikels knappen onder mijn banden. Overal liggen al herfstbladeren, de bomen verkleuren al wat, het water is vrijwel glad, de zon is niet te warm, de temperatuur is geweldig. En de eerste kilometers langs de vaart gaan over de Paradijsweg. Kan het mooier?

Die eerste brug bij de Paradijsweg wordt gevolgd door nog een brug, die ik nog niet op de foto zet, Pas bij de eerste sluis, de Paradijssluis, schilderachtig gelegen, bedenk ik dat ik gewoon alle bruggen en sluizen op de foto ga zetten. Nou, dat heb ik geweten.
Vooral de eerste kilometers is het af- en opstappen, want het kanaal is 43.80 kilometer lang en er zijn 30 bruggen en zes sluizen. Reken maar uit. Dan sta je nogal eens stil.

Vanaf de fietspaden langs de vaart heb ik een prachtig zicht op akkers en weilanden en ook zie ik de bossen bij Havelte. Uffelte is het eerste dorp dat ik passeer. Onderweg naar Dieverbrug zie ik de ui van de kerktoren van Dwingeloo boven de bomen uitsteken. Het kleine dorpje Geeuwenburg is het laatste dat niet Smilde heet. Dan volgen achter elkaar Hoogersmilde, Hijkersmilde, Smilde en Bovensmilde.

Waar komt die naam Smilde vandaan? Wel, dat is dus onduidelijk. Is het afgeleid van smilia voor ‘week moerasgebied”? Van smelten, dat ook week worden is? Of van veenstengels, die ook wel smele genoemd worden. Nog anderen zeggen dat er ooit een riviertje gestroomd zou hebben dat dit gebied zijn naam zou hebben gegeven. Daar is nooit bewijs voor gevonden.
De dorpsnamen zelf dan. Hoogersmilde was het dorp dat hoog lag. De Smildervenen vielen later uiteen in Hijkersmilde (tussen Hijken en Smilde), Smilde en Bovensmilde (dat ligt op een kaart bovenaan de Drentsche Hoofdvaart).

Om 10 voor één rij ik voor bij de eerste concertlokatie. Ik ga op stap met de Orgelkring Assen en we starten in het Kruispunt. Een jaren ’50 kerk, van de hand van de Drentse architect Smallenbroek, een sober gebouw met zichtbare spanten. Aan de korte zijde is een bijzondere nis uitgespaard met de preekstoel met daarboven het orgel, waarvoor we vandaag komen.
Het is een orgel uit 1908, van de Kamper orgelbouwer Proper, gebouwd voor Oosterend, Texel. Via via werd het orgel door de kerk aangekocht. Beneden staat de speeltafel en Wietze Meinardi speelt een halfuur vol met muziek van Sandeman (Ps 146), twee Bach-koralen, de Ciacona van J.B. Bach om te eindigen met eigentijdse muziek: Sculpture van Blinko en Ps 150 van Hagen.

Ik spring snel op de fiets, op naar Smilde, naar de Rank, een kerk sterk vergelijkbaar met het Kruispunt. Iets groter, maar van dezelfde architect en dezelfde stijl. Hier staat sinds 1993 een orgel van Pels van Leeuwen, in 1980 gebouwd voor de muziekschool Eindhoven. Meinardi speelt een prelude van Buxtehude en een trio van Fasch om af te sluiten met drie Popstücke für Orgel van Schütz. Wat een heerlijke muziek is dat!

Om het hoekje staat de Koepelkerk, die mij op de heenweg niet kon ontgaan. Hier is tijd voor koffie of thee, maar ik ga de kerk bekijken. De kerk uit 1780 heeft vier massieve zuilen die het achthoekige gebouw ondersteunen. Twee prachtige trappen leiden naar de galerijen. Vrijwel alle meubilair is nog uit de tijd van de bouw, wat zorgt voor een prachtige sfeer.
Het orgel stamt uit 1841, maar het verhaal begint in 1815. Dan laat Katharina Henderika Rebenscheijdt 1.000 gulden na voor de bouw van een kerkorgel. Maar dat was bij lange na niet genoeg en dan begint er een tijd van conflicten. Een inzameling brengt iets meer dan 636 gulden op. Uiteindelijk neemt het Provinciaal College van Toezicht een besluit en Van Oeckelen mag het orgel gaan bouwen voor 5300 gulden.
Meinardi speelt twee monumentale stukken. Van Bach Italienisches Konzert en Merck toch hoe sterck van Cor Kee.
Ondertussen kijk ik naar het herfstlicht dat door de ramen naar binnen valt. Wat is het mooi vandaag.

Ik ga snel weg, nog voor het applaus. Het is bijna zes kilometer fietsen naar de laatste lokatie. Uiteraard moet ik nog een paar bruggen op de foto zetten, maar uiteindelijk ben ik op tijd in Hoogersmilde.
Daar staat een kleine Waterstaatskerk in neoclassictische stijl met een dakruiter. Het interieur is heel sfeervol met geel geverfde houten banken. Het orgel is donkerblauw met mahoniekleurige accenten. Het is niet het originele orgel, maar het past hier prachtig. Het orgel is in 1913 gebouwd door Vermeulen voor de Gereformeerde Kerk te Marum (Groningen). Daarna in de Gereformeerde Kerk in Hoogersmilde geplaatst. Na de samenvoeging werd het naar hier verplaatst.

Meinardi sluit af met variaties van Pachelbel, Aforismen van Matter, een Fugato van Van Veen en de Fantasia van Mozart.

Zo, ik heb een klein uur om in Beilen op de trein te stappen. Het is maar 12 kilometer, dus dat moet lukken. En weer fiets ik langs water, de Beilervaart dit keer, met de weinige wind schuin van achter, de lage zon die alles in gloed zet. Zei ik al dat het mooi was vandaag?
Om kwart voor zes ben ik op het station. En om negen uur stap ik mijn huis weer binnen.

Ik kan het niet laten. Hier de sluizen en bruggen die ik vandaag passeerde.

• GalgenkampsbrugParadijssluis
• Paradijssluis
• Viaduct Drentsche Hoofdvaart
• Spoorbrug Meppel
• Brug Haveltermade
• Pijlebrug
• Lokbrug
• Boschkampbrug
• Pastoorsluis
• Havelterbrug
• Uffeltersluis
• 2e Uffelterbrug
• 1e Uffelterbrug
• Wittelterbrug
• Olden Dieverbrug
• Dieversluis
• Dieverbrug
• Haarsluis
• Geeuwenbrug
• Venesluis
• Hendrik Oostdraai
• Pieter Hummelenbrug
• Brug Veldhuizen
• Spiersbrug
• Leembrug
• Tentingerdraai
• Veenhoopsbrug
• Koopbakkersdraai
• Polakkenbrug
• Jonkersbrug
• Grietmansbrug