Vanmiddag ben ik opnieuw afgereisd naar Leiden voor de derde lezing in de Week van het Oude Schrift, nu over hoe schrijvers in het oude Egypte creatief omgingen met het hiëratisch schrift. Kiki Freriks heeft hiernaar onderzoek gedaan voor haar masterscriptie en vanmiddag geeft zij ons een kijkje in het Egypte ten tijde van Ramses II, 13e eeuw vChr.
Eerst maar eens dit: nee, de gewone Egyptenaar uit de Oudheid schreef niet in of met hiëroglyfen. Die waren bedoeld voor de tempeldienst. Daar verwijst Griekse naam ook naar: hieros – “heilig”, glypho – “inscriptie”). Door de Egyptenaren zelf werden ze Medu Netjer “Goddelijke Woorden” genoemd.
Die hiëroglyfen konden drie dingen voorstellen in de tekst: als fonogram drukten ze een klank uit, als ideogram drukten ze zowel klank als betekenis uit en als determinatief drukten ze betekenis uit. Let op: zo’n determinatief werd niet voorgelezen, maar gaf de lezer informatie over de tekst.
Deze hiëroglyfen zijn op zich al creatief en er werden soms geheel nieuwe bedacht, voor maar een enkele gelegenheid.
De gewone schrijfsels (en zo heel veel mensen waren nu ook weer niet de schrijfkunst machtig) werden in het hiëratisch geschreven, een soort lopend hiëroglyfenschrift. De hiëroglyfen werden hiervoor sterk vereenvoudigd, tot soms een streepje. Maar in dit schrift was ook ruimte voor de creativiteit van de schrijver.
Freriks laat in een paar voorbeelden zien wat zij zoal heeft gevonden. Het mooiste vind ik de wens voor een goede oude dag. Dan wordt het hiëratische schrift ineens onderbroken door een tekeningetje van een oude man die voorovergebogen op een stok leunt.
Natuurlijk zijn er meer ontdekt, zoals teksten met magische pictogrammen (met de instructie in een andere kleur) maar ook praktische. Bijvoorbeeld over veediefstal. Daarin worden de diverse brandmerken getekend.
Er is tijd voor vragen en ik stel er ook één. Ik weet het antwoord eigenlijk wel, maar toch. Zijn deze tekeningetjes als emojis op te vatten? Nee, dat niet. Soms zijn de emojis wel hiëroglyfen zoals 🐓 haan, maar de tekeningetjes in het hiëratisch schrift zijn geen emojis, nee, dat niet. Maar toch is het grappig om daarover na te denken.
