Een Bonifatius Kloosterfruit wil er wel in. Ik kijk op het flesje en zie dat het gebrouwen is met moerbeien. In Dokkum staat bij de Grote Kerk een moerbeiboom van bijna 300 jaar oud. Of het bier met bessen van die boom gebrouwen wordt? In elk geval is de boom door de Romeinen naar onze streken gebracht. Maar deze Dokkumer boom schijnt een restant te zijn van een experiment voor het kweken zijderupsen.

Je begrijpt: ik ben in Dokkum, maar vanmorgen startte ik in Ferwert. Het miezerde lichtjes en ik ben op tijd bij de aanlegsteiger voor de boot naar Ameland. Gisteravond had ik nog een overtocht kunnen boeken incl. fiets voor de boot van 9.45 uur. Het is een drukte van belang op de boot en het is altijd grappig om te zien hoe mensen zich gedragen. De een sjouwt met het gezin de hele salon door op zoek naar een plek bij elkaar, de ander loopt al met een dienblad met saucijzenbroodjes. Ik wacht eventjes de drukte af en ga dan naar boven. Niet het panoramadek, maar net er onder. Grote banken, beschut en zicht op zee.

Met 50 minuten zijn we over. Onderweg zwermen meeuwen naast en achter de boot en op een drooggevallen stuk wad liggen wel tien zeehonden.

Eenmaal van boord ga ik direct naar de VVV. Ik koop een routekaart en ga op pad. En even later fiets ik langs de Waddenkust richting het westen. De miezer is op het vasteland gebleven, de zon is doorgebroken en het is fantastisch weer. Op dit eiland is heel veel te zien en ik heb maar een paar uur, maar wat geeft het.

Eerste stop: de dijkwachters. Is het je wel eens opgevallen hoeveel kunst er in het publieke domein staat? Hier aan de dijk staat een monument voor de dijkwacht, ter ere van de voltooiing van de dijkverhoging. Twee mannen in oliekleding, zuidwester op het hoofd, de dijk op, met een touw aan elkaar vast, stormlantaarn in de hand. Later kom ik op de dijk nog een monumentje tegen. De waker en de wachter: twee kijkers, de één gericht op het land, de ander naar zee.

In Hollum is het tijd voor een koffiepauze, maar eerst de prachtige Magnuskerk bewonderen. Helaas niet open, maar de buitenkant kan ik wel bewonderen. Het is een laatgotische eenbeukige kerk, 15e eeuws, op de plek van een voorganger. In 1569 verwoest door de Watergeuzen, pas zeer laat, in 1678, hersteld.

Ik fiets weer naar de kust en daar staat een bordje ‘paardengraf’ en iets van het pad af is een grindperk met een steen. Het brengt de ramp met de reddingboot uit 1979 in herinnering. Op Ameland werd, net als eerder in meer plaatsen, de reddingboot geroeid, maar om naar zee te komen werden paarden ingezet om de boot door de duinen te loodsen de zee in. Op 14 augustus 1979. Het Duitse jacht Windspiel4 werd speelbal van de stormachtige zuidwestenwind en een sterke ebstroom. De paardenreddingboot schoot te hulp. Acht paarden werden ingespannen, de boot werd gelanceerd vanaf de zware bootwagen, maar toen ging het mis. De bootwagen gleed weg in een diepe geul. De ingespannen paarden werden meegesleurd en verdronken. Op deze plek zijn ze begraven en worden ze herdacht.

Op naar de vuurtoren. De toren is helemaal van gietijzer, gebouwd in opdracht van koning Willem III in 1881. De toren is gegoten in Deventer en in segmenten naar hier vervoerd. Na de Tweede Wereldoorlog had de toren een zwak noodlicht, waardoor ie de bijnaam ‘de schemerlamp’  kreeg. Later kreeg de toren weer een echte lamp, maar nu is de lamp vervangen door de radar. Ik kan de toren beklimmen -het is één van de vele musea die dit eiland rijk is- maar ik bedank even. Ik heb nog plannen.

Ik fiets door de duinen over een mooi maar ontzettend druk fietspad. Ik snuif nog even de Noordzee-lucht en ga dan naar Ballum. Ballum lag vroeger samen met Hollum op één van de drie eilandjes waaruit Ameland vroeger bestond. Ik duik opnieuw de duinen in en via diverse omwegen kom ik in het grootste dorp, Nes. Ik bezoek het cultuurmuseum in de vroegere hervormde kerk. Het is klein, maar erg bijzonder en vandaag is er live muziek, die me verrast. Op aanraden van de gastheer rij ik even langs molen de Phenix, een korenmolen waaraan een oliemolen is toegevoegd. De naam geeft het al aan: de molen is na een brand herbouwd.

Ik eet op een terrasje wat en vertrek dan naar de veersteiger. Om vier uur heb ik gereserveerd. Weer zit ik op het tussendek, beschut met een schitterend zicht op Ameland.

Eenmaal aan land ga ik niet naar Ferwert, nog niet tenminste, want ik wil naar Dokkum. De route gaat dwars door Holwerd en daar staat de vreemd uitziende Willibrorduskerk. De kerk is gebouwd tussen 1775 en 1778 ter vervanging van de bestaande kerk en heeft een merkwaardige L-vorm. De toren is waarschijnlijk vroe 7e eeuws. De kerk blijkt open te zijn en dat laat ik me geen twee keer zeggen. In de kerk staat een mooie adelsbank van de Van Aylva’s. Ook staan er twee grafbeelden van de Van Aylva’s. Deze beelden stonden in de oude kerk, maar bij de nieuwbouw zijn de beelden op drift geraakt (ze stonden zelfs als ornament bij iemand in de tuin!), maar nu zijn terug op de plek van herkomst.

Er is een kunstinstallatie tegenover de preekstoel. Gebreid zo te zien. Er liggen allerlei lapjes in ribbelsteek die zijn samengevoegd. Het moeten lege gebedenboeken voorstellen, waarbij de zachte stof en de lege ‘blaadjes’ de bezoeker willen aanzetten tot mededogen. Heel bijzonder!

Op naar Dokkum! Een prachtige route brengt me langs maar één dorpje, Hantum. Verder graan- en aardappelvelden, her en der een boerderij. En ik heb de wind in de rug. Om half zeven zit ik op een terrasje aan de Dokkumer Ee. Het kon slechter, zullen we maar zeggen. En om half acht ben ik bij de Grote of Sint Martinuskerk, want daar is, je verwacht het niet, een orgelconcert.

Dat de kerk Grote Kerk heet is eigenlijk heel vreemd, want het was de parochiekerk van Dokkum, gebouwd naast de abdijkerk. Wel stond er al in de 10e eeuw een kerkje op deze plek. Na de Reformatie werd de Abdijkerk eigendom van de provincie. Op enig moment waren beide kerken aan groot onderhoud toe. Na enige koehandel is besloten de Abdijkerk te slopen en de parochiekerk te herstellen en uit te breiden met sloopmateriaal. En die kerk kreeg de naam Grote of Sint-Martinuskerk.

Volgens het opschrift is het orgel uit 1688, maar dat is alleen maar de kas. Het binnenwerk is uit 1979 van de hand van Flentrop, waarbij het orgel van Helman uit 1688 werd gereconstrueerd. Voorin staat het koororgel. Dit orgel is uit 1978 en door Bakker en Timmermand gebouwd met ouder materiaal (windlade uit 1800 en pijpwerk rond 1700). Op het koororgel staat muziek en brandt het lampje. Zou het?

Vanavond een kort programma, gespeeld door Bob van der Linden uit Sneek. De jonge organist licht zijn programma toe en inderdaad, het koororgel wordt ook gebruikt. Hij speelt van Kuhnau de strijd tussen David en Goliath en als je die geschiedenis een beetje kent, kun je het verhaal gewoon volgen. Je hoort Goliath bombastisch aankomen, de sidderende Israëlieten, de slinger van David, de val van Goliath, de uitzinnige vreugde. Dan Bach op het koororgel, zes kleine stukjes, de Sonate anfanger klavier. Heerlijk om naar te luisteren. Naar boven weer voor een minimalistische improvisatie en dan volgt Böhm, de koraalfantasie over Freu dich sehr, o meine Seele (de melodie van psalm 42).

Wat ben ik blij dat ik dit gedaan heb. Terug fiets ik kilometerslang langs de Dokkumer Ee, het is koeler geworden, het is een beetje vochtig en de zon zakt verder weg. Op enig moment zie ik de oranjeroze bol wegzakken tussen Hegebeintum en Ferwert. Een kalme nacht? Ik denk aan het gedicht van Lucas Reijneveld dat ik las in de kerk in Holwerd.

Nuit Calme

O, alles komt zo rauw binnen vandaag,
de oorlogszucht die nog steeds als een
novemberwind door de straten van talloze
landen raast, het klimaat dat niet langer
een penvriendin is maar om de hoek woont
op zeshoog, gepaaid door het beloofde,
groene uitzicht. Ineens drinken we iedere dag
koffie, terwijl we voorheen geen koffie lustten,
we weten: alles wat bitter was, wordt ooit
zoet en vice versa. Of het krantenartikel
waarin staat dat de meeste egels de
winter niet halen – ik kan hier moeilijk door
slapen en mijmer over hoe het mogelijk is
dat je de hele atlas kan bewonen maar je
nergens thuiskomt, of hoe gevaar de
sleutelbos van alle huizen heeft.
O, alles komt zo rauw binnen vandaag,
de brief op de mat van een geliefde die
mijn hart kreeg en er niet zuinig op was,
hoe het nu voelt alsof mijn mooiste servies
stuk valt. Of een omgevallen paard in het
weiland, een schaakstuk in deze barre veldslag,
mijn lievelingsmuziekstuk van Bosmans dat als
een spinnetje over mijn rug kriebelt, of de
koelkast die ik open, groente bruin en verlept,
en ineens denk ik: zo gaat het dus ook vaak bij
mensen in nood, we zien ze als een product waar
rot in zit, we zien hun tekorten als besmettelijke
schimmel, dus sluiten we onze ogen, alsof ze
niet meer zijn dan wat vergeten sjalotten.
O, alles komt zo rauw binnen vandaag.