Bijna ademloos zit ik te kijken naar de film en te luisteren naar de fascinerende orgelmuziek. Het is een fantastisch einde aan een mooie orgeldag.
Ik ben de hele dag in Haarlem geweest voor Heel Haarlem Orgelt, een wandeling langs zes kerken waar we naar zeven organisten op zeven orgels mochten luisteren, telkens een half uurtje mooie muziek op een prachtige lokatie.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Bavo
De start is in de Bavo ofwel de Grote of Sint-Bavokerk aan de Grote Markt. De naamgever is Bavo van Gent (daar staat ook een Bavokerk, de Sint Baafskathedraal). Deze werd ca 589 geboren als Allowin of Adlowinus. HIj zou uit een uitermate heilige familie stammen, want hij zou volgens de overlevering de zoon zijn van Pepijn van Landen en Ida van Nijvel en daarmee de broer van Begga en Gertudis. Ida, Begga en Gertrudis zijn alle drie heilig verklaard.
Allowin leefde er op los, maar na het overlijden van zijn vrouw kwam hij tot bezinning. Hij trad in in een klooster in Gent, later de Sint-Baafsabdij, en naam de naam Bavo aan.

De Bavo-kerk in Haarlem beschikt over één van de beroemdste orgels ter wereld, en als ik de kerk inloop ben ik weer verrast door het schitterende uiterlijk. Als kind dacht ik dat ieder orgel er zo uit hoorde te zien.
Het is niet alleen beroemd vanwege de klank, maar ook omdat het al snel een toeristische attractie werd na de afronding in 1738. Händel bespeelde dit orgel in 1740 en 1750 (hij reisde er speciaal voor om) en in 1766 de 10-jarige Mozart.

Rien Donkersloot trapt de orgelwandeling af met muziek van Buxtehude, Bach, Reger en Andriessen. Helaas ontbreekt een programma, maar dit is wat ik van anderen hoorde.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Doopsgezinde kerk
Het is vandaag doorstappen, omdat we precies een kwartier tussen de concert hebben. Volgende halte de Doopsgezinde kerk ofwel de Grote Vermaning, nog steeds een echte schuilkerk. De kerk is ingebouwd tussen de panden aan de omliggende straten en via lange gangen bereik ik de kerkzaal.
Het kerkgebouw dateert van 1683, maar het huidige orgel van 1969, een modern ogend meubel. Ik lees in de beschrijving dat de bazuin van koper is en enkele pijpen van hout zijn.

Yu Nagayama speelt muziek van Stanley (een prachtig largo staccato en een vivace) en Scheidemann (Toccata in G). Dick Koomans speel van Buxtehude het Preludium in D en van Kellner het koraal Wat God doet dat is welgedaan. Beide organisten spelen vierhandig het allegro spiritoso uit La Poule van Haydn. Poule, kip, het is duidelijk te horen

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Nieuwe Kerk
De Nieuwe Kerk uit 1649 is gebouwd naar het idee dat men toen had van hoe de Joodse tempel van Salomo er uit gezien zou moeten hebben. Het is ontworpen door niemand minder van Van Campen, die van het Paleis op de Dam, en gebouwd als vredestempel (1648 Vrede van Westfalen) in opdracht van de regenten.

Het orgel is in 1791 in deze kerk geplaatst vanuit de Bavo, waar het als koororgel dienst. Het instrument dateert in beginsel uit 1523 (Van Covelens), maar in de eeuwen daarna is er aan verbouwd, gewerkt en gesloopt door vele orgelbouwers.

Rina Ishii speelt voor ons muziek die past bij dit orgel. Helaas is er geen programma en haar toelichting is door gebrek van een microfoon niet te verstaan. Gelukkig herken ik het eerste stuk: Mein junges Leben hat ein End van Sweelinck. O, dat is toch zo mooi. Het laatste stuk kan ik qua melodie thuisbrengen. Het zijn variaties of psalm 24 of 111.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Lutherse Kerk
Deze kerk heeft een verrassend 19e eeuwse voorgevel. Tot die tijd mocht de kerk niet als kerk herkenbaar zijn. Het was een schuilkerk. Het gebouw zelf is uit 1615.
Organist Klaas Koelewijn heeft heel slim het programma aan de pilaren geplakt. Gauw een foto en dan kunnen we van start.

De kerk heeft sinds 1882 een Strobel-orgel, het enige van Nederland. In 2001 is een volledige reconstructie van het orgel afgerond. Koelewijn speelt barokke en romatische muziek op dit orgel. Buxtehude, Bach, Schneider, Rheinberger, Brahms en Mendelssohn. Bij de Cantilene van Rheinberger vraagt de organist ons om op te letten. De uitkomende stem wordt met een Floete traveur gespeeld, het register dwarsfluit en inderdaad, kippenvel.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Waalse Kerk
Het is één van de oudste kerken van Haarlem, ca 1348. We zitten in het koor van de voormalige Begijnhofkapel. Links voorin zijn nog oude beschilderingen te zien.

Het orgel is uit 1808 van Friedrichs en Junko Sakakibara speelt een programma waarmee alle registers van het orgel aan ons worden gepresenteerd. Buxtehude, Weckman, Bach en zoon Carl Philip Emanuel.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Sint Josephkerk
Deze kerk uit 1841 is een Waterstaatskerk, in neoclassicistische stijl. De kerk was vanaf 7 juli 1853 kathedraal van het nieuw ingestelde bisdom Haarlem. Een paar jaar later werd de kerk vergroot. In 1898 was deze kerk kathedraal-af.

De kerk beschikt over vier orgels en twee ervan zullen vandaag bespeeld worden. Blijk ik toch echt op een goede plek te zitten. Pal naast het koororgel. Erik-Jan Eradus speelt eerst op dit kleine maar fijne orgel muziek van één van zijn voorgangers, Albert (spreek uit Albèrt) de Klerk, organist van deze kerk van 1934 tot zijn dood in 1998.
Daarna verhuist hij naar het grote Adema-orgel (uit 1843) op het orgelbalkon achter in de kerk en improviseert daar bijna 20 minuten lang om zo het hele orgel aan ons voor te stellen.

🎹🎶🎵🎶🎵🎶🎹

Philharmonie
Ik had er eerst geen zin aan, maar bedacht me later. In de Philharmonie wordt een gezinsprogramma gepresenteerd rondom filmpjes uit Fantasia 2000 waarbij het orgel de muzikale begeleiding op zich neemt.
Ja, een orgel. Ik ben niet in een kerk, maar hier, in de concertzaal van Haarlem, staat een orgel van Cavaillé-Coll, de beroemde Franse orgelbouwer. Het was gebouwd voor het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam en werd bij de teloorgang van dit Paleis in 1916-1917 gedemonteerd en opgeslagen. Uiteindelijk werd het in 1922 geplaatst in de Philharmonie en in 1924 in gebruik genomen.

Berry van Berkum en Dirk Luijmes spelen vierhandig de muziek en een presentatrice neemt de aanwezige kinderen mee in het verhaal van het orgel. En natuurlijk Mickey Mouse en Donald Duck.

En het gekke is, ik was zonder verwachtingen naar binnen gegaan maar de fantasievolle beelden gecombineerd met de prachtige muziek trekken me de verhaaltjes in.

We zien eerst een filmpje met driehoekjes (die wel vlinders lijken te vormen) waaronder de Vijfde van Beethoven klinkt.
Dan de Tovenaarsleerling met de muziek van Paul Dukas L’Apprenti sorcier. Mickey heeft geen zin in corvee en betovert een bezemsteel zodat die het werk opknapt. Maar dat gebeurt iets te goed. Gelukkig komt de tovenaar terug voordat Mickey verdrinkt. Het verhaal gaat terug op een ballade die Goethe heeft geschreven in 1797 en hij heeft het ook weer van horen zeggen.

Donald Duck kan natuurlijk niet ontbreken. Hij is als stuurman op de ark van Noach verantwoordelijk voor het aan boord brengen van de dieren, maar verliest Katrien hierbij uit het oog. Uiteindelijk komt alles natuurlijk goed. De muziek is van Elgar, diens Pomp and Circumstance Marches. Heerlijke muziek onder de grappige beelden.

Het laatste filmpje maakt op mij heel veel indruk. Het wordt begeleid door suite de Vuurvogel van Stravinsky. Het ballet de Vuurvogel gaat over goede en kwade machten en dat is door Disney in het animatiefilmpje ook verbeeld. Een elfachtig wezen wordt door een edelhert wakker geblazen en zij zet de hele wereld in bloei, behalve de vulkaan. En daar blijkt nu juist het kwade te huizen. De vulkaan ontploft en de wereld is doods en grijs. Het hert redt het elfje en als ze huilt ontspringen bloemen waar de tranen op de grond vallen.
Beeld en geluid vallen zo mooi samen, geweldig. Goed dat ik gegaan ben, en dat ik zonder verwachtingen ging. Anders had ik iets heel moois gemist.