Ergens in mijn boekenkasten moet nog een klein boekje staan, gemaakt door en voor alle leerlingen van mijn VWO klas. Was het in het vijfde jaar? Het zesde? Geen idee. Wat er in staat, weet ik niet echt goed meer, maar één ding weet ik nog wel: er staan ook haiku’s in. Door ons zelf geschreven. Vinden kan ik het zo snel niet, natuurlijk.
Vanavond ben ik afgereisd naar Amsterdam voor een bijzonder concert in de Westerkerk. Hannes Minnaar zal de koraalvoorspelen van de Grote Orgelmis van Bach spelen, en uiteraard de prelude en fuga die als boeksteunen deze mis vasthouden. Het Nederlands Bach Consort zal de bijbehorende koralen zingen. Maar ook de haiku’s.
Van ieder koraal is een haiku geschreven. Telkens drie regels, 17 lettergrepen in totaal. En elke haiku is door een jonge componist op muziek gezet ofwel: Bach ontmoet haiku.
Toen wij op school een haiku moesten schrijven, werd er wat lacherig over gedaan. Toch deden we het, ook al begrepen we het concept niet zo goed. Vanavond begrijp ik het pas echt en ik word getroffen door de schoonheid. Door de beperking van de haiku heeft de dichter de de koralen tot de essentie teruggebracht. Het zal heel wat schrappen en herschrijven gevergd hebben, maar het resultaat is prachtig.
Die Orgelmis van Bach heeft een zeer dierbare herinnering voor mij. In 1991 mocht ik samen met 12 andere jongeren deze koralen zingen tijdens het uurtje kerkmuziek in de Burgwalkerk in Kampen. Dit uurtje werd destijds georganiseerd door Willem Hendrik Zwart. Studenten van de universiteit verzorgden de koraalvoorspelen en sommigen van hen zaten ook in het gelegenheidskoortje. Het was een fantastische belevenis met een volle kerk. Zes avonden oefenen, waarvan maar drie keer met dirigent en we zongen het. Geweldig!
Eigenlijk is het helemaal geen mis, maar het is de naam die er in de loop der eeuwen aan deze verzameling muziek is gegeven. De officiële naam is Clavier-Übung III. Het wordt gezien als één van de hoogtepunten uit Bachs oeuvre. Bach omspeelt in deze klavieroefening de koralen uit Luthers Deutsche Messe uit 1539. Die koralen waren Bach meer dan bekend. Hij was ermee opgegroeid en met deze oefening maakte hij een muzikaal statement maar tegelijk is het een geloofsbelijdenis en daardoor een heel persoonlijk werk van Bach.
De moderne composities en de koralen worden aan elkaar gekoppeld. Ik moet wennen aan deze moderne muziek, maar toch is het verfrissend om dit te horen. De haiku’s, in hun corset van 17 lettergrepen, zijn voorzien van bij de tekst passende muziek. Je hoort een baby kraaien, water druppelt, de muziek wiegt…
En dan telkens weer die prachtige barokke veelkleurigheid van het orgel. Wat een avond.
Kyrie! Gott Vater in Ewigkeit!
Gross ist dein’ Barmherzigkeit,
aller Ding ein Schöpfer und Regierer!
Eleison!
brede traanrivier
van alle mensentijden
mondt uit in de zee
Christe, aller Welt Trost!
Uns Sünder allein du hast erlöst;
Jesu, Gottes Sohn!
Unser Mittler bist in dem höchsten Thron,
zu dir schreien wir aus Herzens Begier!
Eleison!
wiegende moeder-
kon maar iemand je troosten
vasthouden, zo
Kyrie! Gott heiliger Geist! Tröst,
stärk uns im Glauben allermeist,
dass wir am letzten End
fröhlich abscheiden aus diesem Elend!
Eleison!
boventoonrijkdom
je luistert omhoog en voelt
dat er grond is, toch
Allein Gott in der Hoh’ sei Ehr’
und Dank für seine Gnade,
darum, dass nun und nimmermehr,
uns rühren kann kein Schade.
Ein Wohlgefall’n Gott an uns hat,
nu ist gross Fried’ ohn’ Unterlass,
all’ Fehd’ hat nun ein Ende
kraaiende baby
onstuitbaar stuitert haar lach
tot onder je huid
Dies sind die heilgen zehn Gebot,
die uns gab unser Herre Gott
durch Mose, seinen Diener treu,
hoch auf dem Berg Sinai,
Kyrieleis.
weg schemerdonker
helder het pad door de nacht
het lukt op de tast
Wir glauben all an einen Gott
Schöpfer Himmels und der Erden,
der sich zum Vater geben hat,
dass wir seine Kinder werden.
Er will uns allzeit ernähren
Seel und Leib auch wohl bewahren,
allem Unfall will er wehren,
kein Leid soll uns widerfahren,
er sorget für uns,
hüt und wacht,
es steht alles in seiner Macht
je raapte het op
het vleugellam vogeltje
het dode woord god
Vater unser im Himmelreich,
der du uns aller heissest gleich
Brüder sein und dich rufen an
und willst das Beten von uns han:
gib, dass nit bet allein der Mund,
hilf, dass es geh von Herzensgrund.
een naam toedichten
aan het spreken van alles –
zoiets moet het zijn
Christ unser Herr zum Jordan kam
nach seines Vaters Willen,
von Sankt Johanns die Taufe nahm,
sein Werk und Amt zu ‘rfüllen;
da wollt’ er stiften uns ein Bad,
zu waschen uns von Sünden,
ersäufen auch den bittern Tod
durch sein selbst Blut und Wunden.
Es galt ein neues Leben.
opspattend water
duizend druppels nieuwe dag
vers in je gezicht
Aus tiefer Noth schrei ich zu dir,
Herr Gott erhor mein Rufen!
Dein gnädig Ohr’n neig her zu mir
und meiner Bitt sie öffne.
Denn so du willst das sehen an,
was Sünd und Unrecht ist getan,
wer kann, Herr, vor dir bleiben?
gesloten gordijn
is er dan niemand die nu
werkelijk niemand
Jesus Christus, unser Heiland,
der von uns den Gotteszorn wand,
durch das bittre Leiden sein
half er uns aus der Hollenpein
Dass wir nimmer des vergessen,
gab er uns sein Leib zu essen,
verborgen im Brot so klein
und zu trinken sein Blut im Wein.
een tafel gedekt
zoveel leed: zoveel stoelen
en rond gaat de wijn
Wat is een haiku? Haiku (俳句; meervoud: haiku of haiku’s) is een vorm van Japanse dichtkunst, geschreven in drie regels waarvan de eerste regel 5, de tweede regel 7 en de derde regel weer 5 lettergrepen telt. De haiku drukt, in de klassieke vorm, een ogenblikervaring uit, soms gelinkt aan en geïnspireerd door zen. De haiku is een vingerhoed vol emotie, waarin weinig ruimte is voor ontledingen en benaderende omschrijvingen. Bron: Wikipedia
Geschiedenis! 