Ik sliep in een B&B net buiten Oude Pekela, op de 1e verdieping, raam en deur open en vanmorgen werd ik wakker met vogelgefluit om me heen. En verder rust.
Het ontbijt kreeg ik geserveerd op mijn kamer en daarna kon ik op stap, voor de laatste dag van mijn minivakantie.

Ik wil redelijk vroeg in Assen op de trein en heb daarom geen museumbezoek gepland. Ik zie wel waar ik even een terrasje kan pakken en dat is het dan.

Het is nog lekker qua temperatuur, het is weer zonnig, vandaag zelfs geen bewolking meer, de zwakke wind komt uit variabele richtingen vandaag: kortom een prachtige dag.

Bij de brug in Oude Pekela staat de oude gereformeerde kerk uit 1685, gefinancierd door de stad Groningen die ook eigenaar werd van de kerk. Het dorp zelf is rond 1600 aangelegd als een veenkolonie in dit verveningsgebied. De Pekelder Compagnie begon hiermee, maar de stad Groningen kocht in 1635 dit gebied.
Ontginningsas was het oude veenriviertje de Pekel A. Deze A werd gekanaliseerd tot het Pekelder Diep of Pekelder Hoofddiep. Loodrecht daarop zijn wijken en zwetsloten gegraven, volgens een planmatige aanpak, kenmerkend voor de veenkoloniën.
Net als de polders van Noord-Groningen is het landschaps weids en plat en toch is het duidelijk anders.

De Pekel A of het Pekelder Diep wordt mijn gezelschap voor de volgende 10 kilometer. Pekel betekent precies wat je denkt dat het betekent. De A was ziltig, van het indringende Dollardwater.

Ik fiets over de klinkerweg aan oostkant van het kanaal, met om de zoveel meter een brug, langs het kanaal de huizen en boerderijen en kerken. Nieuwe Pekela volgt en dan Boven Pekela waar ik het kanaal verlaat. Het valt me op dat veel bruggen niet meer open kunnen, maar dichter bij Boven Pekela zie ik zo nu en dan een spandoek dat een brug weer werkt. Ik heb zomaar het idee dat als alle bruggen en sluizen weer werken, het hier een drukte van belang zou kunnen worden met plezierjachtjes.

Van de vroegere bedrijvigheid op en langs het kanaal is niet veel meer te zien. Her en der een kapiteinswoning, het restant van een steenfabriek, maar er hebben ook vele strokarton- en aardappelmeelfabrieken gestaan en daar zie ik echt niets meer van terug.

Langs het A.G. Wildevanckkanaal kom ik bij het bosgebied van Stadskanaal. Terzijde: net als het dorp Wildervank heet het kanaal naar Adriaen Geerts Paep die leefde van 1605-1661, vervener, zaakwaarnemer en grootgrondbezitter, die rond 1649 de naam Wildervanck aannam.
Het is heerlijk koel fietsen in het bos, en dan kom ik aan het Stadskanaal, waaraan het dorp de naam ontleent. Het was een kanaal van Stad, zoals Groningen wordt genoemd, vandaar de naam.

Ik blijk bij het station Stadskanaal langs te komen en ik zie dat het cafeetje open is. Tijd voor een pauze.
Dit station is een nieuw gebouw, in 1997 herbouwd, nadat het oude station uit 1905 was afgebroken in 1979. Ook de rijtuigloods is herbouwd, in 2007, met daarin een museum, naast de rijtuigstalling.

En zijn nog diverse opstelsporen en ik ben heel benieuwd hoe het er hier uit gaat zien als de plannen voor de Neder-Saksenlijn echt doorgaan.

Het vroegere station was echt een spin in het web. Er liepen diverse tramlijnen vanaf hier en maar liefst vier spoorlijnen. Naar Zwolle (de te heropenen Neder-Saksenlijn), naar Assen, naar Zuidbroek (nu in gebruik voor de museumspoorlijn STAR) en naar Ter Apel Rijksgrens.

Als ik verder fiets, steek ik drie maal de nog aanwezige spoorweg over, het laatste bij de brug bij Drouwenermond en dan ben ik ook meteen in Drenthe.

En in een bijzonder gebied: de Drentse Monden. In de 19e eeuw werd het veengebied hier ontgonnen en de vaarten liepen tot aan de provinciegrens waar ze uitmondden in het Stadskanaal. Sommige van de negen dorpen hadden zelfs twee vaarten en naar die monding werd het dorp genoemd met als voorvoegsel het dichtsbijzijnde Drentse dorp.

Van Noord naar Zuid:

• Gasselterboerveenschemond (naar Gasselterboerveen dat een veen was dat bij Gasselte hoorde)
• Gasselternijveenschemond (naar Gasselternijveen dat een veen was dat bij Gasselte hoorde)
• Drouwenermond (naar Drouwen)
• Buinermond, het huidige Nieuw-Buinen (naar Buinen)
• 1e Exloërmond (naar Exloo)
• 2e Exloërmond (idem)
• 1e Valthermond, het huidige Valthermond (naar Valthe)
• 2e Valthermond (idem)
• Weerdingermond, het huidige Nieuw-Weerdinge (naar Weerdinge)

Veel van de vaarten en diepen zijn gedempt, wat vreemd aandoet in Gasselternijveenschemond. Een klein stukje is er nog en de rest is weg, een bomenrij, een ventweg en fietspad. De straatnaam is Noordzijde en later Vaart, maar geen water in zicht.

Net voor Gasselte pauzeer ik weer even en als ik de grote weg oversteek zie ik een klein wit kerkje. Benieuwd of het open is? Jawel, vanwege het Pinksterfeest is dit 13e eeuwse kerkje open. Op de banier staat: het feest van de geest en binnen heeft een kunstenares dat geprobeerd uit te beelden door grote vellen doorzichtig rood materiaal voor twee ramen te hangen. Nu de zon er fel doorschijnt, kun je baden in vuur.

Ik steek de Hondsrug over, veel bossen en dus koel, maar ook wat vals plat en druk met fietsers. Ineens piept de toren van Rolde boven de bossen uit. En hier kruis ik de oude spoorlijn van Stadskanaal naar Assen een paar maal. Bij de kerk van Rolde loop ik even naar de hunebedden die vlak achter de begraafplaats liggen.
Ik fiets ook naar de kerk en ik heb geluk, de kerk is open. Ook hier de banier: feest van de geest, maar de kunstwerken hier zijn minder makkelijk te lezen. Ik heb meer oog voor de prachtige kerk.

De kerk is gebouwd ergens in de 15e eeuw en gewijd aan Jacobus de Meerdere, die van Santiago de Compostela. De kerk heeft een 17e eeuwse preekstoel, een orgel uit 1820 en in het koor gebrandschilderde ramen. Die ramen zijn in 1968 aan de kerk geschonken door o.a. de provincie en van de hand van Joep Nicolas.

De kerk was een belangrijke plek in Drenthe, omdat er ook recht gesproken werd. De Landschap Drenthe was in het verleden opgedeeld in zes dingspillen en vanuit deze dingspillen werden 24 etten (vier per dingspil) gekozen om zitting te nemen in de etstoel, samen met de drost.
Een dingspil of dingspel is een rechtsgebied en zij konden in kleine zaken recht spreken. Grotere zaken gingen naar de etstoel. Deze etstoel kwam drie keer, later twee keer, per jaar samen, in Anloo in de Magnuskerk en in Rolde in de Jacobuskerk.

Ik fiets het laatste stukje naar Assen over de voormalige spoorlijn Stadskanaal-Assen en zie links van me station Rolde boven de haag uitsteken en ook nog een bijgebouwtje met in die typische spoorletters ROLDE geschilderd. Gauw een foto en dan door naar het station.
Ik ben net op tijd voor de sprinter naar Zwolle. Ik stap maar in, er is nl. plek. In Zwolle pak ik ook maar de sprinter, maar bij Amersfoort zit de trein vol en staan er wel acht fietsen in. Gelukkig zijn conducteur en machinist uiterst relaxt en het goede humeur van de reizigers doet de rest.
Vanuit Utrecht is het wat lastiger, maar ik geraak thuis.

Nog een leuk feitje: Gasselternijveenschemond is met 24 letters de op één na langste plaatsnaam van Nederland. De langste is Gasselterboerveenschemond, als je Westerhaar-Vriezenveensewijk niet meerekent (en dat doe ik niet, want dat is een tweelingdorp). De langste plaatsnaam ooit was Hendrik Ido Oostendam en Schildmanskinderen Ambacht, dat nu Hendrik-Ido-Ambacht heet.