Het is tien uur als ik op de Grote Markt bij le Roy d’Espagne ofwel de Koning van Spanje achter mijn cappuccino met een Brusselse wafel zit. Boven mijn hoofd schittert het goud op de huizen. Tegenover elkaar staan het schitterende stadhuis uit de 15e eeuw te stralen in de zon.
Aan de overkant het Broodhuis, herbouwd in de tijd van Karel V. Kijk, daar is-ie weer. Vandaag zal ik ‘m nog een paar keer tegen komen.

Een paar weken geleden zag ik dat in Bozar Brussel een tentoonstelling is met schilderijen die een verkenning zijn van schoonheid en lelijkheid. Vanwege de grote hoeveelheid Italiaanse schilderijen heeft het de mooie titel: ‘Bellezza e Bruttezza’. Ik besloot mijzelf voor mijn verjaardag een dagje Brussel cadeau te doen.

En daarom ging vanmorgen om vijf uur de wekker en zat ik om 10 voor zes in de trein. Een voorspoedige reis later reed de trein Brussel binnen. En Brussel is zo’n stad waar schoonheid en lelijkheid hand in hand gaan. Mooie oude gebouwen staan naast moderne betonnen kolossen, overal opgebroken straten. Je moet erdoorheen kijken en dan is het echt wel een mooie stad.

Juliaan
Zoals Manneken Pis. Het blijft grappig. Ik kom aanlopen vanaf Brussel Zuid en zie mensen op de straathoek fotograferen en omhoog kijken. En ja hoor, daar staat het manneke, 55,5 cm groot, op een sokkel in een mooie omlijsting. Wel achter een hek, met camerabewaking.

Het huidige beeldje stamt uit 1965 toen een nieuw gegoten werd als vervanging van het gestolen beeldje uit 1616. Het beeldje werd wel teruggevonden en staat nu in een museum.
Trouwens, op deze plek stond al in 1388 een fontein waarvan een stenen beeldje deel uitmaakt dat Julianekensborre werd genoemd. Dat beeldje is er niet meer en of het plaste is ook niet bekend, maar wat geeft dat?

Schoonheid/Lelijkheid
Ik ga via de Grote Markt richting Bozar (een verbastering van het Franse beaux arts, schone kunsten). Helaas mag ik geen foto’s maken. Ik zie anderen dan wel doen, maar stel mijn geluk niet op de proef.

Prachtige beelden uit de oudheid (Venus, de drie Gratiën), een ideaalbeeld van het menselijk lichaam, waarop in de Renaissance werd voortgeborduurd. Ik vergaap me aan schilderijen en tekeningen van Michelangelo, Titiaan, Botticelli, Da Vinci, Tintoretto.
Maar in onze wereld is ook de tegenhanger van schoonheid aanwezig: de lelijkheid. Als in de 15e eeuw in Rome het paleis van Nero wordt ontdekt met zijn schilderingen van fantasiedieren en -mensen (grotesken genoemd omdat ze in bedolven zalen (grotten) behouden gebleven waren), komt er bij de kunstenaars ook aandacht voor de lelijkheid.

Een schilderij van een vrouw met twee baarden, een meisje met overbeharing in het gezicht, gerimpelde gezichten, narren, dwergen, van alles komt langs.

En wie ook langs komt? Karel V. Hij had de beruchte Habsburgse kin en op een anoniem schilderij uit ca 1525-1530 zit hij wat sloom voor zich uit te staren met zijn mond openhangend. Flatterend is het allerminst. Er hangt een foto van een schilderij van Titiaan die hem in 1549 vereeuwigde (helaas niet het echte schilderij). Karel zit er alert bij en zijn prominente kin is bijna verdwenen achter een volle baard. Zo kan je lelijkheid veranderen in schoonheid.

Paleis
Ik ga weer aan de wandel en wel naar de Koudenberg. Hier stond het immense Paleis op de Koudenberg, waarmee al in de 11e eeuw werd aangevangen. De Hertogen van Brabant en later Bourgondië hielden hier verblijf, maar ook Karel V en de landvoogden van de Nederlanden, zoals het aartshertogelijk paar Albrecht en Isabella.
Helaas werd in 1731 het pand in de as gelegd. Landvoogdes Maria Elisabeth van Oostenrijk had verzuimd bij het naar bed gaan haar dienares te vragen de kaarsen uit te blazen. De burgerwacht was snel ter plaatse, maar werd weggestuurd, uit vrees voor ballorigheid. Protocol zorgde ervoor dat Maria ternauwernood kon worden gered, maar uiteindelijk werden de deuren ingebeukt. En dan vroor het ook nog, waardoor bluswater onvoldoende voor handen was.

Het paleis bleef 40 jaar treurig staan tot dit gebied in 1775 werd heringericht. Alles wat nog bovengronds aanwezig was, werd gesloopt

Maar onder de grond zijn de fundamenten nog wel aanwezig. De heuvel waarop het paleis stond is opgehoogd en die fundamenten zijn in de afgelopen jaren uitgegraven. Met een muntje en een QR-code voor de audiogids daal ik af naar de tijd van Filips de Goede. Hij liet tussen 1452 en 1459 de Aula Magna bouwen, een zaal van 40 bij ruim 16 meter met een gewelf zonder dragende zuilen. Versierd met 22 schoorstenen, staatsietrappen, hoge spitsboogvenster

Ik stijg van de kapel in het oudste deel over de voormalige Isabellastraat naar boven (nog steeds onder de grond) en kom dan aan bovenin, bij wat er nog rest van die zaal.

Hier in deze zaal werd Karel V in 1515 ontvoogd ofwel meerderjarig verklaard en deed hij veertig jaar later troonsafstand. Meer dan duizend mensen konden in deze zaal deze gebeurtenis bijwonen. Via de audiogids hoor ik het verhaal en even zie ik het voor me.
Karel V, oud en moe, steunend op een stok en op Willem van Oranje, loopt naar voren. Zijn opvolger Filips zit er, zijn halfzus Margaretha van Parma ook. Als Karel zijn knijpbrilletje heeft opgezet, spreekt hij zijn abdicatietoespraak uit. Een scharnierpunt in de Nederlandse geschiedenis.

Kathedraal
Na een hapje eten loop ik naar de Brusselse kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele.

Het was een collegiale kerk, een kerk dus waar kanunikken de baas waren. Al in de 11e eeuw stond hier een aan Michael gewijde kerk, waar later de naam Goedele aan werd toegevoegd toen relieken van deze Brusselse heilige in deze kerk werden geplaatst.

De huidige kerk is tussen 1226 en 1519 gebouwd en een schitterend voorbeeld van Brabantse gotiek.

Zoals vaak in deze gotische kerken kom ik ogen tekort. De preekstoel is in zichzelf al een preek, over de zondeval namelijk. Adam en Eva verlaten, gebukt onder de kuip van de preekstoel, het paradijs. Een engel met een vlammend zwaard hangt dreigend boven ze, de slang slingert ergens tussen hen in.
Bovenop het klankbord, Maria als de vrouw uit Openbaringen, staande op de draak, terwijl een jonge Jezus hem doorboort met een kruisvormige spies.

Het westvenster stamt uit de 16e eeuw en beeldt het Laatste Oordeel uit. Geel, blauw en groen zijn de overheersende kleuren, die er met dit zonnige weer vanaf lijken te spatten.

Ik drentel door de kerk, koop een informatieboekje en zie dan dat in de sacramentskapel een museum is ingericht. Het kost even wat moeite, maar uiteindelijk krijg ik de toegang geregeld en daar loop ik Karel weer tegen het lijf. Tenminste, zijn familie dan toch.
Vier van de vijf glas-in-loodramen zijn een geschenk van Karel V en zijn familie en ze stellen zijn zussen en zijn broer voor met hun respectieve echtelieden.

In het transept kom ik Karel weer tegen, want het grote raam in de noordelijke dwarsbeuk is door hem geschonken in 1537. Ik zie Karel en zijn echtgenote Isabella van Portugal. Aan de andere kant, in de zuidelijke dwarsbeuk, een raam met daarop zus Maria van Hongarije, regentes van de Nederlanden.

La Mort Subite
Als ik uiteindelijk de kerk uitloop, blijkt het erg warm geworden. Ik ga op zoek naar een terrasje. Op goed geluk loop ik naar beneden en ga op een terrasje zitten. Wat blijkt?
Ik zit bij À la mort subite, in de plotse dood. Geen uitnodigende naam voor een restaurant, maar het komt van een spel dat hier gespeeld werd, pietjesbak (een soort dobbelspel), door arbeiders of makelaars en bankbedienden. Moesten ze weer aan het werk, dan beëindigden ze het met een allerlaatste worp, de mort subite (sudden death zeg maar).
Eigenaar Vossen van Café La Cour Royale besloot zijn café toen maar zo te noemen. En heel bijzonder: zijn achterkleinzoons runnen nu de zaak.

Die zaak is in 1902 ontworpen door een vooraanstaand architect en in 1910 voorzien van een bijzonder interieur met veel spiegels en koper en is op zich al een bezienswaardigheid.

Het café had een eigen geuzenstekerij (waar oud en jong lambiekbier tot geuzebier werden gemengd) en die bieren gingen ook de naam Mort Subite dragen.
Die geuzenstekerij is er niet meer, de brouwerij die het bier leverde is inmiddels overnomen, maar het bier wordt nog steeds gemaakt. En hier verkocht.
Ik neem Mort Subite Original Kriek, een kersenlambiek. Heerlijk met dit weer.

De thuisreis verloopt helaas minder soepel dan de heenreis, en zo kom ik met een halfuur vertraging weer thuis. Maar ach, dat hoort ook bij reizen.