Op zolder zoek ik naar de fotoboeken van lang geleden. Ik weet zeker dat ik in Bayeux geweest ben, bij het tapijt zelfs, maar heb ik toen ook foto’s kunnen maken? Nee, blijkt uit mijn lijvige fotoboek. Het was 1986, digitale camera’s hadden we niet en met mijn analoge camera had ik in de donkerte van het museum de flits moeten gebruiken en dat mocht al helemaal niet. Ik blijk ook geen kaart te hebben gekocht.

Wat herinner ik me ervan? Nu er een hype is rond dit werk, nu het tijdelijk verhuisd is naar Engeland, komt er toch wel wat naar boven. Ik herinner me de paarden en mannetjes, de tekst ook, de naam William die telkens anders gespeld wordt. Maar verder, niet zo heel veel.
Nu schat ik mijn kansen voor een bezoek aan het tapijt in Engeland als nihil, dus daarom maar naar een lezing.

We beginnen niet in 1066, maar rond het jaar 500. Het West-Romeinse Rijk stort in, er is oorlog, er ontstaat hongersnood, mensen gaan vluchten en de grote volksverhuizing begint. Vanuit Denemarken en Noord-Duitsland gaan de Jutten, de Angelen en de Saksen scheep naar wat nu Engeland is, maar waar toen de Britten woonden. Die vluchten, naar Wales maar ook het kanaal over naar Frankrijk, naar wat Bretagne zou worden, klein-Brittannië.
Bretagne werd een koninkrijk en later een hertogdom. De koningen en later de hertogen hadden geen macht.

Een paar eeuwen later komen nieuwe kapers op de kust. Vikingen gaan door gebrek aan voldoende landbouwgrond en ook hout met hun grote drakenschepen de zee op. Ze komen overal, IJsland, Groenland, Vinland (wat nu Newfoundland is in Canada), maar ook in Kiev, Sicilië en er is zelfs bewijs dat er Vikingen lijfwachten van de keizer van het Byzantijnse Rijk zijn geweest.

Ook komen ze in Frankrijk aan land, in wat later Normandië ging heten, het Noormannenland. Dit Noormannenland werd door de Franse koning Karel de Eenvoudige aan de Viking Rollo gegeven. Rollo werd de eerste graaf en later hertog van Normandië.

Een paar generaties verder en Robert de Duivel, ook wel de Prachtlievende genoemd, krijgt een zoon met Herleva die de naam Willem krijgt. De Bastaard wordt hij genoemd, omdat zijn ouders niet getrouwd zijn. Robert krijgt nog een dochter, waarschijnlijk een halfzus van Willem. Herleva trouwt met Herluin de Conteville en krijgt in elk geval nog twee zoons, Odo die later bisschop van Bayeux wordt, en Robert, graaf van Mortain.
Willem volgt zijn vader op als hertog van Normandië en hij trouwt met Mathilde van Vlaanderen.

Aan de overkant van het Kanaal was Edward the Confessor koning van de Engelsen. Hij was getrouwd met Edith en zij hadden geen kinderen. Als koning zit je dan in een lastig parket. Je hebt geen natuurlijke opvolger en Edward onderkende dat. Hij benoemde Willem van Normandië als zijn opvolger. Is minder raar dan het lijkt, want Edward was een kleinzoon van Richard I, Willems overgrootvader.

In 1064 onderneemt Edwards zwager Harold een reis naar Normandië maar hij kwam daar door het weer niet terecht, maar in Ponthieu. Gwijde, de graaf van Ponthieu, laat Harold gevangen nemen en eist losgeld van Willem. Die betaalt en Harold leeft aan het hof van Willem. Hij wordt zelfs geridderd door Willem, hoewel hij waarschijnlijk een eed van trouw zwoer, en dat zal Willem later gebruiken. Harold keert terug naar Engeland.

Op 4 januari 1066 sterft Edward en Harold beweert dat Edward op zijn sterfbed hem als opvolger heeft aangewezen. Harold wordt koning van Engeland.
Spoorslags wordt in Normandië een grote vloot (700 schepen!) in orde gemaakt, die oversteekt naar Engeland. Harold wacht met zijn leger af, maar moet een probleem noordelijker ook oplossen. Als hij met zijn leger terugkeert naar het zuiden, moet hij met vermoeide mannende strijd aanbinden met Willem en zijn verse troepen.
Op 14 oktober bij Hastings in het in één dag gepiept. Harold wordt gedood, Willem wordt koning en houdt beestachtig huis onder de Engelsen.

Een paar jaar later wordt, vermoedelijk in Canterbury, een 70 meter lang linnen kleed geborduurd, vermoedelijk door nonnen of monniken. Het kleed bestaat uit meerdere kleinere panelen. Er zijn ca 10 kleuren wol gebruikt, allemaal geverfd met plantaardige pigmenten zoals meekrap, wede en wouw. Er zijn vier steken gebruikt, de kettingsteek, de stiksteek, de splitsteek (een variant op de kettingsteek en de Bayeuxsteek (een bijzondere variant op de spansteek). De laatste twee zijn het meest gebruikt.

Het kleed is nu nog bijna 70 meter lang, 68.2 om precies te zijn (het eindpaneel is verdwenen), het is 50 cm hoog en verdeeld in drie stroken, een brede middenstroken met twee smalle stroken boven en onder.

Wie de opdrachtgever was? Vermoed wordt Odo, de bisschop van Bayeux en Willems broer, maar zeker weten doen we het niet.
Hoe het kleed van Canterbury in Bayeux is geraakt? We weten het niet. Is het wel in Engeland gemaakt? Zelfs dat is niet helemaal zeker.

Feit is wel dat het een paar maal in de kathedraal van Bayeux is tentoongesteld, maar op een gegeven moment werd het gewoon vergeten. Pas in de 15e eeuw wordt het in de inventaris genoemd als een stuk geborduurde stof. Het belang of de betekenis was vergeten.
Tijdens de Franse revolutie werd gepoogd er kanonnen of wagens mee af te dekken, maar een geëngageerde burger voorkwam erger.
Napoleon wilde het bestuderen en daarom ging het naar het Louvre.
Idem in de Tweede Wereldoorlog. Er was zelfs sprake van dat het naar Berlijn zou gaan, maar dat werd op het laatste nippertje verhinderd. Wel werd onlangs duidelijk dat een Duitse SS-er en textielexpert twee snippers had meegenomen, die inmiddels zijn teruggegeven.

Het kleed is voor historici een prachtige tijdmachine, kleding, vaartuigen, paarden, zelfs landbouwwerktuigen, het is allemaal afgebeeld.

Daarnaast is het een prachtig stripverhaal met een propagandistische doelstelling: het koningsschap van Willem als koning van Engeland legitimeren.

Er zijn 58 scènes uitgebeeld, met in totaal 6 vrouwen, 620 mannen, 190 paarden, 35 honden, 506 andere dieren (vooral in de boven- en onderrand), 32 schepen, 37 boomgroepen en 33 gebouwen, waaronder Mont Saint-Michel.
En de komeet Hayley. En 93 penissen. Of toch 94? De historici hebben het er maar druk mee.