Ik sta snel op, trek mijn vest aan, pak mijn tas en applaudiseer als ik naar beneden loop. Ik moet nu echt naar het station.

Door de donkere avond loop ik langs de prachtige villa’s, met nu mooi verlichte woonkamers. Naar goed Nederlands gebruik zijn de gordijnen open. Bijna alle straten zijn eenrichtingsverkeer, er is vrijwel geen verkeer, het is lekker qua temperatuur en het is net droog na een buitje. Ik loop wel snel door, want het is toch wel laat eer ik thuis ben.

Vanmiddag had ik in een opwelling een kaartje gekocht voor een orgelconcert in Hilversum. En dan niet voor een concert in een kerk, maar in Heuvellaan in Hilversum.

Heuvellaan is de naam van de voormalige VARA radiostudio, gebouwd in 1929-1932. Flinke uitbreidingen volgden en na de verhuizing van de omroep naar Hilversum Mediapark, werd het gebouw geschikt gemaakt voor de radio-orkesten.

In studio 1 staat het bioscoop-concertorgel dat in 1936 werd opgeleverd voor de Avro, samen met een kerkorgel. Beide in opdracht gegeven aan Standaart in Schiedam, gebouwd door de Engelse orgelbouwer Compton na het faillissement van Standaart naar met gebruik van het pijpwerk dat al klaar was.

Een bioscoop-, concert- of theaterorgel werd speciaal gebouwd voor de omlijsting en begeleiding van stomme films.  Een kerkorgel kan heel veel -ik heb een paar maal een stomme film bekeken die begeleid werd door een kerkorgel- maar dit type orgels kan meer. Meer geluidseffecten, meer expressie, andere geluiden. Tuurlijk kun je een orkest inhuren, maar dat is duur. Met een eenmalige grote investering en de aanstelling van een organist had je als bioscoop een volledig orkest tot je beschikking.

Als voorbeeld: de speeltafel van het orgel van vanavond heeft uiteraard registerknoppen voor pijpwerk, slagwerk- en percussie-instrumenten, maar het heeft ook bijzondere geluiden, zoals regen- en vogelgeluiden, een tamtam, een brandweerbel en een Chinese gong.

Nederland had op enig moment 84 van deze orgels, nu nog iets van 15, waarvan meerdere in opslag liggen.

Toen beide orgels in de Avro-studio werden opgeleverd, waren er twee speeltafels, één voor ieder orgel, maar omdat het kerkorgel vanaf de speeltafel vanaf het bioscoop-concertorgel kon worden bespeeld, werd het daarmee het destijds grootste orgel ter wereld.

Beide orgels waren al beschadigd, toen de Avro de studio verliet. De orgels werden afgebroken en in Utrecht opgeslagen.

Vanaf 2012 werd het bioscooporgel in delen aangekocht door een stichting en vanaf 2015 staat het hier, in studio 1 van de voormalige VARA studio.

Het orgel kreeg daarbij dezelfde naam als de stichting: Pierre Palla, naar de organist die dit orgel jarenlang bespeelde.

Geboren in 1902 in Venlo als Peter Karel Hubertus Pala. Kreeg als vijfjarige pianoles van zijn vader, als achtjarige ging hij op vioolles en hij was 14 toen hij orgelles kreeg. Hij werkte o.m. bij Theater Tuschinski in Amsterdam en in Frankfurt am Main.

Vanaf 1931 tot aan zijn pensioen in 1967 werkte hij voor de diverse omroepen als musicus, o.m. dus als solist op het naar hem vernoemde orgel.

Ik heb geen idee wat ik moet verwachten en daarom kijk ik eerst maar eens rond in het gebouw. Het is zelf al een rijksmonument en binnen zijn diverse kunstwerken te zien. Boven de ingang van de foyer een kunstwerk van beschilderde houten vormen, achterin staat een raam van glasapplicé en achter de bar een groot kunstwerk van glazen en stalen vormen. Eksters gaan altijd naar glinsterende dingen, ik ga altijd naar kleurrijke dingen, zoals deze kunstwerken. Prachtig vind ik ze.

Tijd om de concertzaal in te gaan. Middenin staat de speeltafel te glimmen en bovenin zijn de lamellen te zien waar het geluid vandaan zal komen.

Linda Vink zal voor ons liedjes zingen, bijna allemaal geschreven door Annie M.G. Schmidt en bijna allemaal gecomponeerd door Harry Bannink. Harry Bannink heeft meer dan 3.000 (!) composities geschreven, sommigen voor maar één uitzending, anderen zijn in ons geheugen gegrift.

Linda wordt begeleid door Bert van den Brink, die in Ophemert woont, vlak bij mij in de buurt dus. Ik heb hem wel eens in de trein gezien. Blind geboren, heeft hij met zijn ongelooflijke muzikale gaven het conservatorium met de hoogste eer kunnen afsluiten. Hij heeft zijn sporen verdiend, zeker in de jazz scène en vanavond laat hij dit bijzondere orgel spreken.

Op mijn telefoon zoek ik alle gezongen teksten erbij en ik  verbaas me over de poëtische kracht en veelzijdigheid van de Nederlandse taal. Waarom heb ik dit nooit geweten? Wat een onverwacht genoegen, deze avond.

Zachtjes breken

Ik ben die kopjes en die schoteltjes gaan haten
En ook die theepot en die beeldige karaf
Ik wil ze stukslaan maar m'n man is psychiater
Hij houdt van rust, het moet hier stil zijn als het graf
Dus....

Zachtjes breken
Enkel maar het oortje d'r af
Zachtjes breken
Hoeps, daar gaat de nek van de karaf
De theepot krijgt een tikje, het maakt haast geen geluid
Dan nog een pietsje harder. Hoera, daar gaat de tuit
Dit wil ik al sinds weken
Zachtjes breken

Ik smeet het liefste heel die handel hier aan scherven
Keihard van bengele beng beng op het gasfornuis
Maar 't zou de mooie harmonie totaal bederven
En 't is zo'n fijne harmonie bij ons in huis
Dus...

Zachtjes breken
Enkel maar de voet van die vaas
Zachtjes breken
Die fraaie bordjes willen niet, helaas
Maar in 't servet gewikkeld, en even d'r op staan
En nog es d'r op stampen, welnu kijk es aan
Dit wou ik al sinds weken
Zachtjes breken

Nu kijk ik peinzend naar die porseleinen herder
Dat was de erfenis na oom Johan z'n dood
Het is een oud familiestuk... en verder
Lijkt ie een heel klein beetje op m'n echtgenoot
Dus...

Zachtjes breken
Enkel maar z'n voetje d'r af
Zachtjes breken
En z'n handje ook, dat is je straf
Is er niks meer tussen handje en z'n voet
Ja dat kwikje op z'n broek, 't is jammer maar het moet
Ziezo, het is bekeken
Zachtjes breken

Tekst Annie M.G. Schmidt
Muziek Harry Bannink