Het is nog redelijk vroeg, maar toch ga ik maar naar de Stapelbakker. Ik had mezelf voor mijn eerste vakantiedag een pannenkoek beloofd. Het meel en de kaas komen van het landgoed, misschien het spek ook wel, maar ook het alcoholarm biertje wordt hier gebrouwen. Heel toepasselijk heet het de Nuchtere Graaf.

Na een luie ochtend ben ik rond het middaguur op de fiets gestapt. Het beloofde een prachtige dag te worden, heerlijke temperatuur en bijna geen wind, kortom fietsweer. Ik besluit langs de Linge te fietsen en plekken op te zoeken waar kastelen hebben gestaan.

Wat is een kasteel?
Een kasteel is een verdedigbaar en bewoonbaar bouwwerk uit de late middeleeuwen (1000 – 1500) bedoeld voor het instandhouden van de machtspositie van één familie. Bron kasteleninnederland.nl

In Nederland hebben vele kastelen gestaan. Het merendeel heeft de tand des tijds niet doorstaan. Sommigen waren ook niet meer dan een verdedigbare toren en werden verlaten na een gevecht. Andere bleven eeuwen bestaan, werden her- en verbouwd om uiteindelijk toch aan de slopershamer ten prooi te vallen.

Wadenoijen
Ik begin maar gelijk ongeveer in mijn achtertuin. Aan de Lingedijk in Wadenoijen staat de 13e eeuwse Romaanse kerk met een gotisch koor. Daarachter in het land dat nu behoort bij boerderij De Heerlijkheid stond tot 1880 het Huys te Wadenoijen. Het oorspronkelijke gebouw stamde uit ca 1455 en werd in 1809 gesloopt. Toen werd er een nieuw landhuis gebouwd voor jonkheer Van Borssele. In 1880 werd het voor de sloop aangeboden vanwege de aanleg van de spoorlijn. Als ik op TopoTijdreis kijk, zie ik dat het landhuis ook over een soort landschapspark beschikte. Maar niets rest meer, zelfs op luchtfoto’s kun je niets meer zien.

Geldermalsen
In Geldermalsen is het druk. Er is markt, de terrassen zitten vol, fietsers en wandelaars overal.
Bij de prozaïsch geheten Centrumkerk stap ik af. Lang geleden moet op deze hoge plek, een rivierduin, de burcht van Malsen hebben gestaan. Ergens in 1070 is de bouw van de ronde of ovalen burcht begonnen, maar tussen 1130 en 1135 werd het verwoest door Hollandse troepen.
In de 12e eeuw werd het eerste kerkje van Geldermalsen op deze plek gebouwd, gewijd aan de heilige Suïtbertus. Deze Suïtbertus (ook wel Switbert, Swidbert, Suidbert of Suibert genoemd) was één van de elf missionarissen die in 690 met Willibrord naar Frisia vertrok.

Ik rij een klein stukje over de Koppelsedijk en duik even de woonwijk Zwarte Kamp in. In de 13e eeuw werd op deze plek huis Ravestein gebouwd.

‘Het was vroeger een deftig gebouw, met eene poort en omgeven door grachten , waarover eene steenen brug. Dit kasteel is in het jaar 1828 gedeeltelijk afgebroken , als wanneer de grachten ook gedeeltelijk gedempt zijn; terwijl men op die plaats een heerenhuis heeft gebouwd, de huize RAVESTIJN geheeten, hetwelk met de daartoe behoorende gronden, eene oppervlakte beslaat van 47 bund. 43 v. r. 14 v. ell., en thans in eigendom bezeten en bewoond wordt door den Heer E.W. van Dam van Isselt, Voorzitter van de Tweede Kamer.’

In 1916 werd het gebouw publiek verkocht en gesloopt. Er is niets meer te zien, lees ik op de site, maar ik ben daar niet helemaal zeker van. In een perkje langs het water liggen klinkers in patroon gelegd, waarvan ik vermoed dat dit toch de oude fundamenten zijn of die in herinnering moeten roepen.

Deil
Zeven kastelen, zeven(!), hebben er in Deil gestaan. Vogelenburg, Bakerbosch, Ringelenstein, Rijnestein, Schorenstein, Bulckesteyn en Palmesteyn.

Van vijf van deze kastelen is bovengronds niets terug te vinden. Bij Bakerbosch, dat in Deil stond tussen 1405 en 1792, staat een informatiebordje met een cortenstalen afbeelding van het huis. Het terrein is een boomgaard die wat omhoog loopt.

Palmesteyn daarentegen is een ander verhaal. Toen ik net in de Betuwe woonde, vond ik het altijd al een mooie plek. Aan de Linge lag een weiland waarin de contouren van de gracht van huis Palmesteyn duidelijk te zien waren. En in 2023 is het kasteel herbouwd, verdeeld in drie woningen. Bij de herbouw moest natuurlijk wel het ondergronds aanwezige archeologische materiaal niet beschadigd worden.

Enspijk
Over de dijk kom ik langs de altijd mooie molen de Vlinder. Door de boomgaarden raak ik op de dijk bij Enspijk.
Ook hier heeft een kasteel gestaan, maar het is al in 1828 verdwenen. Tot 1841 waren grachten en funderingen nog zichtbaar, maar nu is het grotendeels verdwenen onder de bebouwing. Ook met TopoTijdreis kom ik niet achter de lokatie.

Daarom strand ik maar in de theetuin aan de dijk naar Rhenoy. In de kersenboomgaard geniet ik van mijn lunch.

Rumpt
Het is ontzettend druk met fietsers en ik ben één van de weinige fietsers zónder electrische ondersteuning. Het vergt enig laveren om de meeste van hen te passeren, maar dan ben ik bij de Boutensteinse sluis. Ook hier heeft een kasteel gestaan: Boutenstein, maar voor 1600 was dit al gesloopt. Nu ligt er een fruitboomgaard. De plek langs de Boutensteinse wetering zal niet willekeurig gekozen zijn. Hier kon de heer nl. tol heffen van het scheepvaartverkeer tussen Culemborg en Zaltbommel.

Ik fiets door Rumpt en geniet van het felgeel van het koolzaad in de bermen. Her en der bloeien nog appelbomen en de hele dag ruik ik geuren van bloeiende planten: seringen, koolzaad, vogelkers.

Als ik rechts in de uiterwaarden twee wielen zie liggen, ben ik bij de plek waar kasteel of Huys te Rumpt heeft gestaan. Het kasteel stond buitendijks aan de Linge. Het eerste huis stond er tussen 1341 en 1533, het nieuwe tussen 1533 en 1884, nu is niets meer van te zien.

Rhenoy
Ik steek met de brug de Linge over en kom in Rhenoy. Het is even zoeken maar uiteindelijk vind ik de boomgaard waar het kasteel Oudenborch heeft gestaan. Op Google Maps zie ik dat de boomgaard nog de oude kasteelgracht volgt.

Beesd
Ik sjees grote groepen fietsers voorbij om in Beesd in een file te belanden. De Voorstraat ligt er uit en dan is het heerlijk om fietser te zijn. Ik haal flink wat auto’s in en dan over de stoep naar de Achterstraat.
Hier stond het Hoge Huis tussen 1385 en de 18e eeuw. Het is toen afgebroken en er kwam een grote boerderij voor in de plaats.

Aan de Havendijk stond het Lage Huis, ook wel Wolfswaard of Huys op de Wyel geheten. In het terrein kun je nog wel wat sporen zien van de grachten. Het 15e eeuwse huis is in de vroege 19e eeuw afgebroken.

Op naar de pannenkoek, die ik mezelf beloofd had. Het is prachtig weer en dus zit ik op het terras.

Tricht
De Appeldijk is werkelijk adembenemend vandaag. Het felgeel van het koolzaad steek prachtig af tegen de witroze appelbloesem. En er is veel bloesem. Overal fietsers en wandelaars. Er worden veel foto’s gemaakt, selfies tussen de takken, maar ik zie ook fotografen met grote camera’s in de weer.

Bij Tricht ga ik even een eindje van de Linge, naar huis Crayestein. Aan de Laan van Crayestein, staan de vroeg 18e eeuwse boerderij op de plek van het vroegere 15e eeuwse kasteel. De oprijlaan met hekken komt uit bij het poortgebouw uit 1600.

Kapel-Avezaath
Hier hebben maar liefst drie versterkte huizen of kastelen gestaan. Van één ervan is de motteheuvel nog in het landschap terug te zien: de naamgever van het dorp: de Aldenhaaf, waarschijnlijk ooit Aldenavesaet geheten.
De naastgelegen boerderij stamt uit de 19e eeuw.

Tijd om naar huis te gaan! 57 km op de teller. Het is mooi geweest.

Mariënwaerdt
En Mariënwaerdt dan? Nee, dat vergeet ik niet, maar dat is geen kasteel. Nooit geweest ook. Het was een klooster, dat gekocht is door de graaf van Bylandt. Door huwelijken en vererving is het nu in handen van de familie Van Verschuer.

B