Ik luister naar de muziek en bedenk dat ik als kind naar reclame luisterde waar muziek van deze componist figureerde.
Het mag dan wel maandag zijn, maar in Tivoli Vredenburg is er iedere dag wel iets te doen. En vanavond wordt muziek van Vivaldi ten gehore gebracht. En dan niet zijn overbekende Le quattro stagioni of De vier jaargetijden maar muziek die hij schreef voor het (Pio) Ospedale della Pietà, het (Devote) Gasthuis van Liefdadigheid in Venitië, een klooster, weeshuis en muziekschool ineen.
Vivaldi werd op 4 maart 1678 in Venetië geboren en hij was de oudste van acht. Hij kreeg de nooddoop van de vroedvrouw, omdat hij in levensgevaar was. Waarschijnlijk vanwege een aardbeving op diezelfde dag en daarom werd hij op 6 mei nogmaals gedoopt, maar nu in de kerk.
Zijn vader was aanvankelijk kapper, zijn moeder de dochter van een kleermaker. Bij zijn doop wordt zijn vaders beroep als sonadar beschreven, muzikant.
Vader leerde Antonio vioolspelen en bezorgde hem op jonge leeftijd al een baan bij het orkest waar hij zelf werkte. Tezelfder tijd leerde Antonio orgelspelen.
Hij volgde een priesteropleiding en werd op 23 maart 1703 tot priester gewijd. Zij bijnaam werd ‘Il Prete Rosso’, de rode priester, vanwege zijn rode haar.
In datzelfde jaar werd hij benoemd tot vioolleraar aan de Ospedale della Pietà en hij werkte daar in diverse functies tot 1715 en later van 1723 tot 1740.
Zijn muziek zorgde voor internationaal aanzien voor de wezen van de Ospedale della Pietà. Het was een meisjesschool en meisjes mochten eigenlijk geen muziek spelen en om die reden werden de uitvoeringen vanachter een doek gegeven.
Vanavond kan ik in de Grote Zaal van Tivoli Vredenburg genieten van een aantal stukken die Vivaldi voor de meisjes van de Ospedale della Pietà heeft geschreven, maar zonder doek, gelukkig. Ik kan Le Concert Spirituel uit Frankrijk gewoon zien zingen en spelen. Twaalf vrouwen en een klein orkest met o.a. violisten, gambisten, bassisten, cellisten en een organist. En een dirigent, natuurlijk.
Het Dixit Dominus is een versie van psalm 110, geschreven voor de vesperdiensten. De zeven verzen en de doxologie worden verdeeld over tien delen, ieder met een eigen toonsoort, tempoaanduiding en bezetting.
1 Dixit Dominus Domino meo:
Sede a dextris meis,
donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.
2 Virgam virtutis tuæ emittet Dominus ex Sion:
dominare in medio inimicorum tuorum.
3 Tecum principium in die virtutis tuæ
in splendoribus sanctorum:
ex utero, ante luciferum, genui te.
4 Juravit Dominus, et non pœnitebit eum:
Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech.
5 Dominus a dextris tuis;
confregit in die iræ suæ reges.
6 Judicabit in nationibus, implebit ruinas;
conquassabit capita in terra multorum.
7 De torrente in via bibet;
propterea exaltabit caput.
Doxologie:
Gloria Patri et Filio, et Spiritui Sancto. Sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saeculorum. Amen
1 De Heer sprak tot mijn Heer:
Zit aan mijn rechterhand,
Totdat ik uw vijanden neerzet als een bankje voor uw voeten.
2 De Heer zal de tuchtroede van uw macht laten uitgaan van Sion:
heers te midden van uw vijanden.
3 Bij u ligt de oorsprong op de dag van uw macht,
in schittering van onkreukbaren:
Uit de moederschoot, vóór de morgenster, heb ik u voortgebracht.
4 De Heer heeft gezworen, en het zal hem niet spijten:
Gij zijt priester naar de wijze van Melchisedech.
5 De Heer is aan uw rechterhand;
Op de dag van zijn toorn heeft hij koningen vermorzeld.
6 Hij zal tussen de landen oordelen, hij zal puinhopen aanrichten;
Hij zal de hoofden van velen op aarde schokken.
7 Uit een beek zal hij onderweg drinken;
zodoende zal hij het hoofd opheffen.
Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Zoals het was in het begin en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen.
Dan volgt het Domine ad adjuvandum me festina, vers twee van psalm 70. Ook deze muziek was onderdeel van de vesperdiensten. Na het psalmvers volgt een doxologie, de lofprijzing.
Domine ad adjuvandum me festina
Domine ad adjuvandum me festina.
Gloria Patri, et Filio,
Et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio,
Et nunc, et semper,
Et in saecula saeculorum.
Amen.
Alleluia.
God, kom mij redden.
Kom snel en help mij, Heer!
Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Zoals het was in het begin en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen. Halleluja.
Psalm 147 volgt, geschreven door Vivaldi tussen 1730 en 1739, voor twee koren en twee solisten. In dit stuk leunt Vivaldi duidelijk op zijn Vier Jaargetijden uit 1723. De psalm verhaalt over weersverschijnselen en Vivaldi laat dat goed horen.
1 Lauda Jerusalem Dominum: lauda Deum tuum, Sion. 2 Quoniam confortavit seras portarum tuarum: benedixit filiis tuis in te. 3 Qui posuit fines tuos pacem: et adipe frumenti satiat te. 4 Qui emittit eloquium suum terrae: velociter currit sermo eius. 5 Qui dat nivem sicut lanam: nebulam sicut cinerem spargit. 6 Mittit cristallum suam sicut bucellas: ante faciem frigoris eius quis sustinebit? 7 Emittet verbum suum et liquefaciet ea: flabit spiritus eius, et fluent aquae. 8 Qui annuntiat verbum suum Jacob: iustitias et iudicia sua Israel. 9 Non fecit taliter omni nationi: et iudicia sua non manifestavit eis. Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.
Gloria Patri, et Filio,
Et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio,
Et nunc, et semper,
Et in saecula saeculorum.
Amen.
Alleluia
Prijs, Jeruzalem, prijs de HEER,
loof, Sion, loof je God.
Hij heeft de grendels van je poorten versterkt,
het volk binnen je muren gezegend.
Hij geeft je vrede en veilige grenzen,
met vette tarwe stilt Hij je honger.
Hij zendt zijn bevelen naar de aarde,
vlug als een renbode gaat zijn woord.
Hij laat het sneeuwen als wol,
rijp strooit Hij uit als stof,
hagel werpt Hij in brokken neer,
wie is tegen zijn koude bestand?
Hij zendt zijn woord en alles smelt,
Hij stuurt zijn adem, de wateren stromen.
Hij maakt zijn woorden aan Jakob bekend,
zijn wetten en voorschriften aan Israël.
Met geen ander volk heeft Hij zich zo verbonden,
met zijn wetten zijn zij niet vertrouwd.
Halleluja!
Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Zoals het was in het begin en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen. Halleluja
Voor de pauze sluit het koor af met Vivaldi’s Magnificat, de Lofzang van Maria. Net als bij het Dixit Dominus wordt ieder vers voorzien van een eigen karakter.
Magnificat anima mea Dominum
Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo.
Quia respexit humilitatem ancillæ suæ: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.
Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen eius.
Et misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum.
Fecit potentiam in bracchio suo, dispersit superbos mente cordis sui.
Deposuit potentes de sede et exaltavit humiles.
Esurientes implevit bonis et divites dimisit inanes,
Suscepit Israel puerum suum recordatus misericordiæ suæ,
Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in sæcula
Na de pauze krijgen we het grootste werk van deze avond te horen: het schitterende Gloria. Muziek van Vivaldi vind ik vaak erg vrolijk, soms bijna opzwepend, en het Gloria is dat in mijn optiek zeker.
Gloria in excelsis Deo
Et in terra pax hominibus bonae voluntatis
Laudamus te, Benedicimus te, Adoramus te, Glorificamus te
Gratias agimus tibi
Propter magnam gloriam tuam
Domine Deus, Rex caelestis, Deus pater omnipotens
Domine Fili unigenite,Jesu Christe
Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris, Qui tollis peccata mundi, Miserere nobis, Domine Deus, Rex caelestis, Domine Fili unigenite, Miserere nobis
Qui tollis peccata mundi, Suscipe deprecationem nostram
Qui sedes ad dexteram Patris, Miserere nobis
Quoniam tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus Jesu Christe,
Cum Sancto Spiritu, In gloria Dei Patris. Amen
Na dit concert vol heerlijke muziek ga ik naar huis en ik zoek onderweg op mijn telefoon naarstig naar de muziek die bij de befaamde Grolsch-reclame hoort. Ik ben er zo zeker van dat het iets is uit de Vier Jaargetijden van Vivaldi. Groot is dan ook mijn verbazing als ik lees dat het gecomponeerd is door Clous (spreek uit Kloes) van Mechelen, pseudoniem van Jacob Phillip (Jack) van Mechelen, geboren in 1941, cabaretier, componist, muzikant en liedjesschrijver.
Grolsch bedacht in 1959 de reclame Vakmanschap is meesterschap. Later, in de jaren ’70, maakte Paul Huff reclamefoto’s van diverse ambachtslieden, met natuurlijk het bier. En reclames kunnen niet zonder muziek. Muziek, niet van Vivaldi, gewoon uit Nederland. Grappig is dat.
Geschiedenis! 