Zijn de Limburgers Bourgondiërs? Ja, qua cultuur wel. Bourgondisch staat voor genieten van de goede dingen van het leven: een heerlijke maaltijd, een lekker glas wijn. Deze associatie komt vooral van de schilderijen en wandtapijten met afbeeldingen van de uitbundige feesten en overdadige maaltijden van de hertogen van Bourgondië.
Dat de Limburgers hiermee geassocieerd worden is eigenlijk een marketingstrategie van diverse Maastrichtse horecabedrijven uit de jaren 1970.

Maar Limburg is ook onderdeel geweest van het enorme Bourgondische rijk en o.a. daarover gaat de tentoonstelling Bourgondiërs in het Limburgs Museum in Venlo.

Bourgondië
Hun kerngebied lag in de omgeving van Dijon, Frankrijk, maar hun naam komt van een groepje volksverhuizers afkomstig van het Deense eilandje Burgundarholm (Bornholm) en zij noemden hun nieuwe gebied naar hun plek van herkomst.
De titel hertog van Bourgondië was tot 1363 één van de titels van de Franse koning, maar in 1363 werd Filips II de eerste zelfstandige hertog. Wij kennen hem beter als Filips de Stoute. Na zijn dood in 1404 werd zijn zoon Jan zonder Vrees de nieuwe hertog. Echter, hij werd in 1419 vermoord. Opvolger werd zoon Filips III.

Filips III van Bourgondië, beter bekend als Filips de Goede
Hertog van Bourgondië 1419-1467
Markgraaf van Namen 1429-1467
Hertog van Brabant, Limburg, Neder-Lotharingen en Lothier 1430-1467
Graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen 1433-1467
Hertog van Luxemburg 1443-1467

Filips III
Hij was nog maar 13 jaar toen hij zijn vader na diens dood moest opvolgen.
Door een omzichtige buitenlandse politiek, goede huwelijksverdragen, erfenissen en het opkopen van titels in de Lage Landen werd hij zoetjesaan een factor van grote betekenis in westelijk Europa.
Kijk maar mee: in 1429 markgraaf van Namen, in 1430 hertog van Brabant, Limburg, Neder-Lotharingen en Lothier, in 1433 graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen en in 1443 hertog van Luxemburg. Dat is nogal een gebied.

Pracht, praal en propaganda
Dat allitereert lekker, en was ook precies waar Filips de Goede erg goed in was. Hij reisde door zijn gebied met niet alleen zijn hofhouding maar ook kostbare meubels en kunstschatten. Als hij in 1430 hertog wordt van Brabant en Limburg maakt hij zijn Blijde Intrede.
Het is ook het jaar waarin hij trouwt met Isabella van Portugal, zijn derde echtgenote. Het feest vindt plaats in Sluis, in het huidige Zeeuws-Vlaanderen, en ter gelegenheid daarvan stelde hij de Orde van het Gulden Vlies in.
Het Gulden Vlies is een ramsvacht, waarin Filips refereert aan zowel Jason en de Argonauten en hun zoektocht naar het Gulden Vlies als aan Gideon uit het bijbelboek Richteren. Tevens kan het een knipoog zijn naar de rijke lakenindustrie van de Lage Landen. (Laken is een soepele, vervilte wollen stof.)

Hoe dan ook: een orde moet een ordeteken en een ordeketen hebben. Het teken was niet moeilijk: een ramsvel met kop en poten door een ring gehaald. De keten werd een lange gouden ketting van 56 schakels te weten 28 gouden vuurslagen en 28 gouden schakeltjes met blauw emaille. Een vuurslag is het embleem van de Bourgondiërs. Zo’n vuurslag ziet er van boven, met een beetje goede wil, uit als een letter B.
De orde bestaat nog steeds en heeft twee takken: de Spaanse en de Oostenrijkse. Prinses Beatrix is lid van de Spaanse tak en haar keten is uitgeleend en daardoor van zeer dichtbij te bekijken.

Fazant
Filips hield wel van theater en bij het fameuze banket van de fazant liet hij dat in een mate zien, dat je aan zijn verstand zou gaan twijfelen.
Filips is al eind vijftig als hij in 1454 in Rijsel/Lille dit banket organiseert. Hij wil zijn intentie kenbaar maken om op kruistocht te gaan.
De aanwezigen zijn overdonderd door het feest: er is een pastei met daarin wel 20 muzikanten, er is een leeuw, een hert staat je aan te kijken, een gehelmde haan rijdt op een gebraden varken, muzikanten zitten achterstevoren op paarden, er zijn een draaiende windmolen en een schip, een nagebouwd kasteel. Hoogtepunt: een olifant geleid door de Grote Turk met op de olifant Vrouwe Constantinopel die om bevrijding smeekt.

Dan komt er een bediende binnen met een rijkelijke vesierde fazant. Filips neemt de fazant aan en zweert bij God de Vader en God de Zoon én deze fazant dat hij met de Grote Turk zal strijden. Tja, de andere aanwezigen kunnen niet achterblijven en, ingepakt door de extravagantie, spreken ze hun ondoordachte eden uit. ‘Zolang ik geen Saraceen gedood heb, zal ik op zaterdag niet in een bed slapen’, zegt de heer van Pons. De hoogbaljuw van Kessel maakt het zich makkelijk: ‘Ik zal geen vlees eten op vrijdag, zolang ik niet heb gevochten met een vijand van ons geloof.’ (Vlees eten op vrijdag was toch al niet toegestaan.) Kanselier Rolin zegt toe dat zijn zoon komt (hij is te oud).
Terzijde: alle dure eden ten spijt ging de kruistocht niet door. De bodem van ’s hertogs schatkist was een beetje in zicht gekomen, en het besef dat een goed leven te verkiezen was boven een barre krijgstocht vol gevaren.
Filips sterft in 1467, 70 jaar oud, en hij laat zijn zoon een groot rijk na.

Karel van Bourgondië, beter bekend als Karel de Stoute
Hertog van Bourgondië, Brabant, Limburg en Luxemburg 1467-1477
Graaf van Holland, Zeeland, Henegouwen, Vlaanderen, Artesië, Namen en Franche-Comté 1467-1477
Hertog van Gelre en graaf van Zutphen
1473-1477

Oorlog
Karel de Stoute volgt zijn vader Filips III op en hij heeft maar 10 jaar te regeren. Stoute betekent stoutmoedig, dapper, moedig zonder angst en dat was onze Karel wel. Hij schijnt een humeurig man te zijn geweest en waar zijn vader diplomatiek optrad, ging hij op oorlogspad.
In de tentoonstelling zie ik een schilderij van de belegering van Neuss: Karel zeulde heel wat mee in zijn legertros, waaronder kunstschatten en prachtige tenten. Het beleg van Neuss liep op niets uit en Karel moest alles achterlaten. Van zijn tent zou een kazuifel gemaakt zijn, een priestergewaad.
In 1477 komt hij om in een veldslag tegen de Zwitsers, 43 jaar oud.

Hij was, net als zijn vader, driemaal getrouwd geweest, en uit zijn huwelijk met Isabella de Bourbon was zijn enige kind geboren.

Maria van Bourgondië, ook bekend als Maria de Rijke
Hertogin van Bourgondië
Vorstin van de Nederlandse Gewesten
1477-1482

Maria
Ze was vorstin van de Nederlanden, vanwege alle titels die ze erfde en nog maar 19 jaar oud toen ze deze titels erfde. Ze kreeg een stroom aan huwelijksaanzoeken van prinsen in heel Europa. Ze koos kroonprins Maximiliaan, de zoon van Frederik III, Rooms-Duits koning en keizer en hertog van de Oostenrijkse gebieden, en trouwde met hem in augustus 1477.

Het beleid van haar oorlogszuchtige vader had voor ontevreden onderdanen gezorgd. Op 11 februari 1477 al, ruim een maand na de dood van haar vader, ondertekende Maria het Groot Privilege, wat op de tentoonstelling te zien is. Het is een oorkonde waarin Maria vastlegt dat zij een reeks gunsten verleent aan de in 1464 opgerichte Staten-Generaal van de Nederlanden. Maria vraagt hiervoor terug dat zij wordt erkend als vorstin der Nederlanden en dat zij financiële ondersteuning krijgt van de Staten.

Helaas is haar regeerperiode van korte duur. Maria rijdt graag paard en in 1482 gaat ze met haar gevolg op reigerjacht. Met de valk op haar ene hand, houdt ze met de andere hand de teugels vast. Geen probleem voor de ervaren ruiter die ze is, maar helaas, haar paard struikelt over een boomstronk, de buikriem breekt en Maria komt onder haar paard terecht. Op 27 maart 1482 sterft Maria in Brugge, 25 jaar.

Einde van een tijdperk
Maximiliaan regeert voor zijn driejarige zoontje Filips (de latere Filips de Schone) over de erflanden van zijn vrouw, maar Maximiliaan heerst als absoluut vorst, de economie verbrokkelt, steden komen in opstand en hij slaat ze hard neer. Hij maakt zich gehaat waar zijn vrouw geliefd was.
Ondertussen zijn steden met hun gildestructuren in opkomst en kalft de macht van adel en ridders af en daarmee de directe invloed van de Bourgondiërs. Steden zijn gebaat bij vrede, niet bij oorlog, zodat handel kan plaatsvinden.
Na Filips de Schone komt zoon Karel (Keizer Karel V) op de troon en hij wordt wel de laatste Bourgondiër genoemd, omdat hij nog een persoonlijke band met de Lage Landen had.

Gouda
In de tentoonstelling werd glas-in-lood getoond uit Gouda en dat is waar ik nu naartoe ga. De Sint Jan bevat een collectie schitterende glas-in-loodramen, de Goudse Glazen. In het transept hangen de grootste glazen van de kerk, maar liefst 20 meter hoog.
De offerande van Elia of het Hertoginnenglas, omdat Margaretha van Parma het heeft geschonken. Precies ertegenover hangt het Koningsglas, geschonken door Filips II van Spanje en zijn vrouw Mary Tudor. Margaretha en Filips zijn de achterkleinkinderen van Maria van Bourgondië.

Uiteraard ben ik hier niet voor de glazen, maar omdat er een orgelconcert wordt gegeven op het prachtige Moreau orgel, gebouwd in 1736 door de Vlaamse Jacob François Moreau. Gerben Budding speelt een verzoekprogramma dat loopt van barok tot uiterst modern.