Wat een heerlijke dag was het vandaag! Lekker uitgeslapen, daarna naar de Markt, naar de bakker voor een lekker ontbijt en daarna liep ik de Sankt-Nicolai in. De hoogmis was nog gaande en ik bleef even zitten. De spiritualiteit en de sereniteit ondergaan en het gebouw bewonderen, vooral de ramen. De altaren zie ik ook wel, maar zoveel licht is er nu niet.

Museum
Tegen de tijd dat de kerkdienst klaar is, is het museum open. Achter het raadhuis staat een klein middeleeuws huis met trapgevel en hier is een tentoonstelling over de cartograaf Christian Sgrooten (of Sgrothen) uit Sonsbeck.

Zegt je waarschijnlijk niets. Mij ook niet, maar ik zag toevallig een bericht voorbijkomen en zo kwam ik dus in Kalkar terecht.

De beste man werd in 1525 in Sonsbeck geboren als zoon van een uit Brabant afkomstige notaris. Hij werkte als schilder en cartograaf in Kalkar en werd daar officieel poorter in 1548. Hij kocht een mooi pand aan de Markt, maar later had hij schulden en verhuisde hij naar een kleiner huis aan de Hanselaerer Straße.

Hij was waarschijnlijk in de leer bij Gerhard Mercator in Duisburg, maar al op zijn 15e maakte hij een prachtige kaart, zonder voorafgaande opleiding.

Rond 1555 begon hij met de kartering van het gebied van de Nederrijn en in 1577 werd hij Geographus Regiae Maiestatis Hispaniae ofwel hofcartograaf van koning Filips II.

Het museum heeft voornamelijk facsimiles hangen, op vier na. Van wat ik zie is, moet hij heel getalenteerd zijn geweest. Prachtige kleuren en tekeningen, heel gedetailleerd en soms vanuit een verrassend standpunt.

Er is uiteraard ook werk van moderne kunstenaars, waaronder een heel bijzondere foto. Ogenschijnlijk een boslandschap van boven gefotografeerd, maar nee, het is met mos begroeide steen.

Kerk
Ik fiets voor een deel dezelfde weg als gisteren, maar zie nu beter hoe mooi het hier is. Ik ben op weg naar Wissel, een kerkdorp ten noorden van Kalkar. Daar staat een 12e eeuwse Clemenskerk en die zou open zijn. En dat klopt!

Het is een grote voormalige kloosterkerk, opgetrokken uit tufsteen, met een groot oostwerk in plaats van een westwerk. Ik loop het kerkhof op en langs de graven ga ik naar de westkant, waar de deur open is. Het kleine bordje boven de deurklink laat me weten dat ik goed moet doorduwen, omdat de deur lastig opent en sluit.

En dan sta ik echt even met open mond te kijken. Ik ben helemaal alleen in de grote Romaanse kerk met gotisch koor. De kerk is niet beschilderd, de zijwanden hebben kleine Romaanse raampjes, het is er stil, her en der brandt een kaarsje. En verder niets…

Ik loop op mijn gemak door de kerk en bewonder het gebouw, het grote 12e eeuwse zandstenen doopvont, een laat-gotische piëta, een gotische tabernakel. Wat is dit mooi!

Kasteel
Ik keer terug en ga nu richting Till-Moyland, naar Schloß Moyland.

Het kasteel stamt oorspronkelijk uit de 14e eeuw en heeft heel wat eigenaren gehad. O.a. de heren van Bronkhorst en Batenburg, de familie Spaens en de koning van Pruissen. Laatste eigenaren waren diverse leden van de familie Steengracht. De laatste baron woont nog op het landgoed, maar het kasteel zelf is nu een museum.

In de 19e eeuw was het kasteel in neogotische stijl aangepast en in de oorlog werd het nagenoeg verwoest. Herbouw had wat voeten in de aarde, maar uiteindelijk in 1990 was er weer een kasteel.

Er is een beeldentuin (niet aan toegekomen), er is een tentoonstellingsruimte in het koets (idem) en in het kasteel is over de vele verdiepingen moderne kunst te beleven. Ook hier niet alles kunnen zien.

In de kelders is een tentoonstelling over spoken en geesten en dat is een heel bijzondere. De tentoonstelling zet me telkens op het verkeerde been. Soms is het grappig, dan weer confronterend, soms eng, dan weer ‘gewoon’, maar saai zeker niet.

Het kasteel geeft onderdak aan de collectie van Joseph Beuys, één van de meest invloedrijke Duitse kunstenaars uit de tweede helft van de 20e eeuw. Ik ken zijn werk niet, maar ik loop door een paar zalen met zijn werk en word getroffen door twee eikenhouten beelden. Een stervende Christus en een opgestane Christus.

Spoorlijn
Ik fiets terug naar Kalkar over een voormalige spoorbaan, nu de Alleenradweg. Hier liep de lijn Rheinhausen-Kleve, aangelegd tussen 1903 en 1904 onder de naam Hippeland-Express. Het deel Xanten – Kleve is sinds 1989 buiten gebruik en in 2003 opgebroken. Nu ligt er een prachtig fietspad,

Kerk (2)
Terug in Kalkar ga ik linea recta naar de Nicolaikirche. Deze is nog open tot vier uur en ik wil nu de ramen en de altaren wat beter bekijken. De kerk heeft een voorloper gehad die in 1230 werd gebouwd, maar deze kerk werd door brand verwoest. Tussen 1409 en 1450 werd de kerk herbouwd en door de diverse gilden en broederschappen voorzien van altaren, zeker vijftien! Begin 19e eeuw zijn diverse altaren verkocht om de kerk te kunnen onderhouden, maar vandaag de dag staan er nog steeds negen in de kerk. Na de Tweede Wereldoorlog werd de zwaar beschadigde kerk gerestaureerd. 

Ik loop door de kerk m.b.v. de website met een virtuele tour. Bij ieder altaar krijg ik zo meer te horen over de ontstaansgeschiedenis, de makers en de opdrachtgevers. De altaren stammen uit de 15e en 16e eeuw. Sommige zijn beschilderd, de meesten bestaan uit een middendeel met beelden en houtsnijwerk, maar de meeste bijzondere zijn het Sint Jorisaltaar, het Zeven smartenaltaar en het Hoogaltaar. Hier is houtsnijwerk tot zeer grote hoogten gevoerd. Wat een kunstwerken zijn dit!

Lees hier meer over de Altaren

• Jacobusaltaar
• Drievuldigheidsaltaar
• Chrispinus- en Crispinianusaltaar
• Sint-Jorisaltaar
• Anna-ten-drieënaltaar
• Johannesaltaar
• Maria-altaar
• Zeven smartenaltaar
• Hoogaltaar

Maar de kerk heeft nog meer moois. Vanmorgen had ik de ramen al kunnen bewonderen, maar vanmiddag is er wat zon en nu kan ik pas echt zien hoe mooi ze zijn. En vooral ook: hoe kleurrijk!

Ook weer met de virtuele tour wandel ik de kerk door. Ik was geëindigd bij het hoofdaltaar en daar begint de tour van de ramen, die zijn aangebracht tussen 2000 en 2020. Elk van de 22 ramen heeft een titel en de kleur van de ramen is bepaald door de plek in de kerk. Donker aan de noordkant, goudgeel aan de westkant, roze en blauw aan de oostkant en van geel via groen naar oranje aan de zuidkant.

Lees hier meer over de ramen

• Morgenglanz der Ewigkeit
• Das erste Licht
• Ich will in eurer Mitte wohnen!
• Dem guten Stern folgen
• Im Osten geht die Sonne auf …
• Maria, die Liliengleiche
• 36 = 3 x 12
• Die Netzwerker
• Creatio ex Nihilo
• Gott ist
• Licht zeigt Leid
• Geerdet und gehimmelt
• Früchte des Lebens
• Unter seinen Flügeln
• Der Ausgang des Lebens
• Wege wagen, weg gehen
• Unter dem gleichen Himmel
• Der Mensch im Kosmos
• Interstellar der Mensch
• Zu neuen Horizonten
• Der gerechte Gott in den Gerechten
• Zwölf Apostel des Lammes

Kalkar heeft nog steeds broederschappen en gildes, zoals in de middeleeuwen. De broederschap van Sint Jacobus bestaat onafgebroken sinds 1477. In de kerk zijn een altaar en een raam te zien, gemaakt in opdracht van deze broederschap. De andere broederschappen zijn opnieuw opgericht en die van Pankratius is een nieuwe, na samenvoeging van diverse parochies.

• St. Antonius-Bruderschaft
• St. Georgi Bruderschaft
• St. Jakobus Bruderschaft
• St. Nikolaus-Bruderschaft
• St. Pankratius-Bruderschaft
• St. Sebastianus Bruderschaft

Molen
Ik maak een wandeling om het oude stadje heen. Langs de Stadsgraben, naar het punt waar de Hohe Leye, een zijrivier van Rijn zich splitst in de Stadsgraben en de Leybach. Ten noorden van de stad vloeien beide delen weer samen in de Kalflack.

Halverwege de stad staat de Kalkarer Mühle, rond 1770 gebouwd met stenen van iniddels bouwvallige Hanselaere Tor. Het is een heel hoge molen, om zo wind te kunnen vangen boven de stadsdaken uit. Nu is het eigendom van een stichting. De molen is maalvaardig en maalt regelmatig graan. Er is een brouwerij en een restaurant. Ik reserveer een tafeltje voor zeven uur en ga dan even naar mijn pension.

En even later laat ik mij een Kalkarer biertje goed smaken bij het wild zwijn met rode kool.