Vooruit, nog eentje dan. Om het af te leren. Nog een kleine wandeling.

Vanaf station Mook-Middelaar loop ik een korte wandeling naar Groesbeek. Het is 5 mei, Bevrijdingsdag, en dit jaar hebben we weer eens vrij.
Tachtig jaar vrijheid. En ik dacht dat ik dan maar naar het Vrijheidsmuseum in Groesbeek moest gaan. Ik kan met de bus (stopt op de hoek) maar even mijn benen strekken na twee lange wandeldagen is misschien ook wel lekker? Zo gezegd, zo gedaan.
En zo stap ik vanaf station Mook-Middelaar zo het natuurgebied de Mookerheide in. Over de Heumensebaan stijgt het behoorlijk, heel wat anders dan het vlakke Groningse land van de afgelopen twee dagen.
Ik kom langs Jachtslot Mookerheide, het uit 1904 stammende Art Nouveau kasteeltje. In de Tweede Wereldoorlog was dit het buitenverblijf van de Waffen SS en in september 1944 gebruikten de Amerikanen het slot en het buitenterrein als tijdelijk gevangenkamp.

Ik weet dat ik vlak langs een voormalige spoorlijn loop, maar die ligt hier vrij diep in de stuwwal en ik kan er nu niet naar toe. Later wel en dan loop ik zo Groesbeek in. Het is de lijn Nijmegen-Kleve uit 1865, wat de eerste spoorverbinding voor Nijmegen was. Nijmegen had nog steeds de status van vestingstad en daarmee was de aanleg van een spoorlijn naar zo’n stad een politieke beslissing. Burgers richtten een eigen spoorwegmaatschappij op en kregen deze lijn van de grond. De lijn is pas in 1991 (!) officieel gesloten. Het stuk vanaf Groesbeek kan met draisines worden bereden, een soort fietslorries.
In de Tweede Wereldoorlog had de lijn de naam bommenlijntje. Vanaf het Jachtslot, waar een munitieopslagplaats was, werden de bommen af- en aangevoerd.

Terzijde: er wordt gestudeerd op reactivering van deze spoorlijn als een light rail lijn, maar net als bij de Saksenlijn tussen Emmen en Stadskanaal, is het makkelijker een spoorlijn te sluiten dan te heropenen. Ons land zou er wel heel anders hebben uitgezien zonder al die spoorsluitingen, zoveel is zeker.

Aan het eind van de oorlog werd juist deze lijn gebruikt voor evacuatie van Duitsers, meer bepaald gestolen goederen en voorraden. Op het station van Nijmegen werden treinen volgepropt en omdat de brug bij Arnhem was opgeblazen, moesten de treinen via Groesbeek richting Kranenburg en Kleve.

Aan de weg naar Wyler aan de rand van Groesbeek staat het Vrijheidsmuseum, een gebouw dat aan een reusachtige parachute doet denken. Het museum vertelt over oorlog en vrijheid zonder grenzen, waarbij de Tweede Wereldoorlog centraal staat. Historie en actualiteit zijn verweven op het voorterrein. Naast een tank uit de Tweede Wereldoorlog, staat een buitgemaakte tank uit Oekraïne.

Vrijheid is ook het thema van de Freedom Ride, de jaarlijkse fietstocht met duizenden deelnemers. Net als ik aankom vertrekt een grote groep wielrenners van het voorterrein van het museum. Mooi gezicht, zoiets.

Het is druk maar ik ben toch snel binnen. Het museum vertelt het verhaal van het opkomende fascisme in Europa en met name Duitsland van begin vorige eeuw in indringende filmbeelden. Er zijn ‘kamertjes’ waarin je mensen op de filmpjes vragen kunt stellen, of waarin ze je uitleggen waarom ze een bepaalde keuze hebben gemaakt in de oorlog. Een meisje zegt: ja, maar die bonnen moesten naar oom Hans en moeder was bijna opgepakt, dus heb ik ze maar gebracht onderin de kinderwagen met mijn zusje er in. Iemand moet het toch doen?

Er staat een beeld van Thomas Mann, de beroemde Duitse schrijver, in 1929 Nobelprijs voor de Literatuur, in 1936 Duitsland ontvlucht. Zijn boekje Het Probleem van de Vrijheid werd in 1939 in Nijmegen gedrukt. Het was zijn waarschuwing tegen het fascisme dat volgens hem de beschaving zou vernietigen en alleen totaal geweld nastreefde.

Er is een schuilkelder nagebouwd en ik ga even naar binnen, maar dat is toch echt onprettig. Ik snap dat je je veilig kunt voelen, maar het is onbehaaglijk. Gelukkig kan ik zo weer naar buiten.

Ik zie een kegelvormig ding staan. Het lijkt wel wat op de neus van een grote bom, maar nee, het is van beton. Blijkt een Duits eenpersoonsbunkertje te zijn, een soort omgekeerd schuttersputje. Je kunt er zelfs in.
Je mag een granaatscherf optillen (zwaar!) en er staat een oefenbom die je mag aanraken.

Veel indruk maken op mij de diverse kledingstukken die er hangen. Gedragen door echte mensen, die hebben meegemaakt wat op de muren wordt beschreven. Een WA-uniform (het zwart is naar bruin verkleurd), een uniform van een Nederlandse militair, een Russisch uniform, berekend op de kou, kampkledij uit Ravensbrück, een brandweeruniform uit Kleve, een trouwjurk van parachutezijde. Dichterbij kun je niet komen.

Ik besluit naar huis te gaan, maar sta in de laatste zaal nog even stil. Op de muren mag je met krijt je eigen opmerkingen over vrijheid schrijven.
Daarnaast het beroemde gedicht van ds. Martin Niemöller, die na een de Gestapo onwelgevallige preek Hitler’s persoonlijke gevangene werd (zeven jaar lang) en in Sachsenhausen en later Dachau zat.

  Toen de nazi's de communisten arresteerden heb ik gezwegen;
     ik was immers geen communist.
  Toen ze de sociaaldemocraten gevangenzetten heb ik gezwegen;
     ik was immers geen sociaaldemocraat.
  Toen ze de vakbondslieden kwamen halen heb ik gezwegen;
     ik was immers geen vakbondsman.
  Toen ze de Joden opsloten heb ik gezwegen;
     ik was immers geen Jood.
  Toen ze de katholieken arresteerden heb ik gezwegen;
     ik was immers geen katholiek.
  Toen ze mij kwamen halen
     ...was er niemand meer die nog kon protesteren.