Glesum, zo noemden de Romeinen het. Doorzichtig of glanzend betekent dat. Ons woord glas is er vanaf geleid.

Vandaag ben ik in Leerdam bij het Nationaal Glasmuseum voor een workshop ‘glasblazen’. En dan komen mijn gedachten automatisch uit bij het ontstaan van glas. Wie bedenkt het, hoe kom je op dit idee?

Glas is al zo oud als de aarde maar dan in de vorm van obsidiaan, donker en sterk glanzend vulkanisch glas. Het werd in de prehistorie geslepen tot pijlpunten of verwerkt in sieraden.

Maar ook door de mens gemaakt glas is al heel oud. Precies wanneer en hoe weet men niet, maar de oorsprong van glas is te vinden in de oude culturen rond de Middellandse Zee. Er zijn geëmailleerde voorwerpen uit ca 5000 voor Christus (emaille is gesmolten glas) en in ca 2000 voor Christus zijn glazen zalfpotjes en vaasjes gemaakt in het oude Egypte. Het glas is donker en niet transparant, zoals wij dat kennen.

Maar hoe is glas ‘uitgevonden’? Ik bedoel: zand, soda en kalk zijn de natuurlijke bestanddelen. Maar verhitten, en dan ook nog voldoende hitte, wie bedenkt dat er dan glas kan ontstaan. Er zijn dan ook meerdere verhalen over het ontstaan van het glas, en het lijkt een toevallige gebeurtenis te zijn geweest. Er is een verhaal dat een blikseminslag in een soda- en kalkrijk zandgebied langs de Nijl, brand met zeer hoge temperaturen veroorzaakte. Toen de brand was uitgewoed ontdekte men dat het zand op de plaats van de brand was veranderd in een harde stof. Glas!

Ook de Romeinen speculeerden al hierover. De Romeinse generaal en historicus Plinius beweerde dat rond 5000 voor Christus een Fenicisch schip geladen met o.a. sodabrokken op het strand van Libanon vastliep, door slecht weer. De schipbreukelingen maakten een kampvuur van de sodabrokken.  Door de hitte van het vuur smolten die en mengden zich met zand en kalk (schelpen) tot een glasachtige substantie.

Wat we wel weten is dat het eerste glas in elk geval in potten boven open vuur werd gemaakt uit sodarijk zand. Door boetseren kreeg de gesmolten glasmassa een bepaalde vorm.

Later werden gesloten oventjes gebouwd waardoor hogere temperaturen konden worden bereikt en het glas vloeibaarder werd en daardoor beter te verwerken was.

Rond 50 voor Christus lukte het Fenicische glasmakers om met behulp van een metalen blaaspijpje een holte in de glasmassa te blazen. Dit was het begin van de glasblaastechniek.

In musea sta ik soms met verwondering en verbazing te kijken naar oude glazen voorwerpen. Zo kunstig en dat met in onze ogen primitieve middelen. Hoewel…?

Tuurlijk, vandaag in de Glasblazerij draaien de ovens dag en nacht op gas. Een smeltoven op ruim 1200ºC, twee werkovens op ruim 1100ºC, en een elektrische koeloven op ruim 500ºC.

Maar de technieken en gereedschappen zijn eigenlijk niet heel erg gesofisticeerd. Een lange metalen pijp waarmee we glas uit de smeltoven mogen pakken, maar jongens, wat is dat heet.

Op de stoel (een houten plank met ijzeren leggers) ga ik rollen met de pijp. Er liggen grote metalen tangen, pincetten en scharen, perenhouten klotsen (vormen) in grote emmers water en een pak nat karton om met de hand te vormen.

Onder leiding van de deskundige docenten mogen we drie objecten maken: een heldere bol met luchtbellen, een vrij object met twee kleuren en een geblazen object met twee kleuren.

Het is wennen aan de manier van werken en het gewicht van de materialen, maar ik geniet hiervan. Het is ontzettend mooi om te zien welke effecten je kunt bereiken met de toch enigszins primitieve middelen.

Na de hitte van de glasblazerij lijkt het buiten nog kouder dan het al was. Naar huis, en over een paar weken kan ik mijn objecten ophalen. Ze moeten eerst afkoelen en dan gaan ze naar de slijper voor een slijp- en polijstbeurt. Ben benieuwd hoe ik verrast zal worden.