Mijn tweede dag in Alkmaar start met een lekker ontbijt en dan ga ik op naar de Kapelkerk, voor een kerkdienst. Deze mooie 16e eeuwse kerk is gebouwd op de plek van de voormalige Sint-Janskapel, vandaar de naam. Met het prachtige Müller-orgel wordt een deel van de samenzang begeleid. Heerlijk zingen bij zo’n orgel.

Ik trek daarna de stad in, eerst met een rondvaart, daarna te voet. Het is al behoorlijk warm, er waait een lekker windje, de lucht is strakblauw, de lindebomen overal geuren heerlijk zoet.

De Victorie van Alkmaar was ook bron van de rijkdom. Als beloning kwam de opbrengst van de Waag geheel ten bate van de stad. Men hoefde niets meer af te dragen aan het gewest. Bijzonder detail: de Waag is gevestigd in de verbouwde 14e eeuwse Heilige Geestkapel, die behoorde bij het gasthuis.

Er is zoveel moois te zien:

• Fnidsen, een smal straatje in het oudste deel van de stad.
• Natuurlijk de vele grachten en de bruggen.
• Het oudste huis uit 1420, van hout, met een kanonskogel in de gevel. Een souvenir van 1573.
• Het wandelpark op de geslechte vestingwallen.
• Het oudste stenen huis, ca 1520
• De gevel waarop een burger zijn mening over het stadsbestuur uitte door de beide leeuwen in de geveltop nadrukkelijk met hun achterste onelegant tegen het stadswapen af te beelden.
• De visbanken, vernuftig met deuren naar de gracht, zodat de vis in het water vers gehouden kon worden.
• Het prachtige stadhuis, dat al 700 jaar in gebruik is.
• De kist in de Laurenskerk die de ingewanden van Floris V bevat. (Hij heeft hier opgebaard gestaan en ingewanden werden destijds wel vaker los van het lichaam bewaard.)
• De synagoge, ooit het huis waar Cornelis Drebbel, de uitvinder van de eerste duikboot (1620!), woonde. Beetje ironisch, na deze week.
• En dan het verhaal over de stadsooievaar. Een ooievaar, vleugels gekortwiekt, liep op de marktdagen bij de visbank rond om het afval op te ruimen. Hij droeg zelfs een ambtsketen. Echt, hè?

Ik lunch in de tuin van het Hof van Sonoy. Diederik Sonoy was een beruchte ijzervreter en de gouverneur van het Noorderkwartier ten tijde van het beleg van Alkmaar en hij koos dit hof als zijn verblijf in Alkmaar.

Om kwart over drie is er in de bibliotheek weer een korte toelichting op het programma zometeen in de Grote Laurenskerk.
Vrede staat vandaag centraal. In het kielzog van de oorlog in de Nederlanden was in de Duitse landen vanaf 1618 ook een godsdienstoorlog losgebarsten. De helft van de bevolking liet hierbij het leven. Deze toestand liet de componisten niet onberoerd.
In 1648 werden de vredes getekend: de Vrede van Münster voor de Nederlanden en de Verdragen van Münster en Osnabrück voor de Duitse landen, ook wel de Vrede van Westfalen geheten. 375 jaar geleden dit jaar.

Daarom horen we vanmiddag liederen van twee Duitse componisten, Schütz en Schein, waarin gebeden wordt om vrede, om verlossing, om bescherming. Het geeft weer hoe zeer de bevolking naar vrede verlangde.
De zang wordt afgewisseld met orgelspel. Op het orgel worden allemaal composities over het ‘Da pacem Domine’, ‘Geef vrede, Heer’, vertolkt.

Hoe zat dat ook al weer: van Alkmaar de Victorie? 

De Spanjaarden waren onder leiding van Don Federico, zoon van de hertog van Alva, op oorlogspad in de Nederlanden. Mechelen, Zutphen, Naarden wisten wat de Spaanse Furie inhield. Haarlem had maanden lang geprobeerd te weerstaan en ten langen leste moeten opgeven. En in augustus 1573 stond Alkmaar wat te wachten...

Ze waren niet geheel onvoorbereid. De middeleeuwse stadsmuren werden versterkt. Vuilnis werd niet meer opgehaald maar gebruikt voor de versterking van de stadswallen. Met man en macht werd gewerkt, maar helaas lag de stad ten noorden en ten oosten nog relatief onbeschut.
De Spanjaarden dachten snel klaar te zijn, maar dat viel nog niet mee. De Alkmaarders, mannen, vrouwen en kinderen, verzetten zich met alles wat ze hadden, ze gooiden met kiezelstenen, storten kokende pek uit. Bij gebrek aan helmen droegen ze kaasvormen op hun hoofd (kaaskoppen dus).

De stadstimmerman ondernam meerdere tochten om versterking te vragen en nam in zijn polsstok de correspondentie mee. Een dringend verzoek was: steek de dijken door!
Dat hielp! De Spanjaarden kwamen in dit gebied compleet vast te zitten. Alkmaar lag tussen meren, nu ingepolderd, en met het wassende water was hun leven niet meer veilig.

Don Federico trok zich terug. Spanje bleek te overwinnen en dat gaf andere steden moed. Leiden een jaar later, hield vol tot het bittere einde.

Daarom: van Alkmaar begint de Victorie.