Mont de Marmont, Marmontberg: zo heette zijn creatie. Het dorpje vlakbij zou Marmontville gaan heten. Hij had de grond onder zijn creatie gekocht, hij had huisjes laten bouwen voor de bewakers van zijn idee.

Hij was trots op zijn soldaten. In de zomer van 1804 had hij het zootje ongeregeld weten om te vormen tot een goed geoliede gevechtsmachine, voorbereid op een invasie door de Engelsen vanaf de Zuiderzee of voor een invasie in Engeland.

De nazomer was mooi op de heidevelden waar ze hun gigantische kampement hadden opgeslagen. Ze konden nog wel even blijven voordat ze naar hun winterverblijven zouden vertrekken. Maar 18.000 man die zich vervelen? Hm, nou nee.

Hij bedacht dat ze een monument konden maken voor hun grote leider. Hij was in Egypte geweest en gaf ze de opdracht een piramide te bouwen. Stenen hadden ze niet voor handen, zand en heideplaggen des te meer.

12 oktober 1804: de piramide wordt officieel geopend. Een houten obelisk maakt het helemaal af!

Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont had tijdens slag bij Marengo het bevel over de artillerie. En zoals dat gaat in oorlogstijd, hij werd een zeer jonge generaal-majoor. 26 was-ie. Hij was een aantal jaren aide-de-camp geweest van Napoleon en nu één van zijn generaals.

Op de heide bij Zeist sloeg hij in 1804 Camp d’ Utrecht op, groots en mooi én goed georganiseerd. Hij hield van luxe en zijn tent had 15 vertrekken. Zijn taak: het Frans-Bataafse leger in vorm krijgen. En dat lukte!

In 1805 moest hij naar Ulm, waar hij het commando kreeg over een legerkorps. Zijn piramide bleef eenzaam achter, met drie bewakers in hun huisjes. Het dorpje dat bij het legerkamp was ontstaan (aan legers valt te verdienen) verviel in armoede.

Napoleon ging weer op oorlogspad. Met twee collega’s maar liefst. De driekeizerslag vond plaats in Slavkov u Brna, nu een dorpje in Tsjechië. Napoleon nam het met zijn leger van 75.000 manschappen op tegen de legers van Rusland en Oostenrijk. Respectievelijk tsaar Alexander I Romanov van Rusland en keizer Frans I van Oostenrijk. Zij brachten 89.000 manschappen in de slag.
De Franse legers wonnen, dankzij de genialiteit van Napoleon. Hij stelde zijn legers op in het dal en niet op de strategisch beter gelegen hoogte. Hiermee lokte hij de Oostenrijkers naar een minder verdedigde flank, waardoor bij de hoofdmacht van de tegenstanders de aandacht verschoof. Napoleon wachtte af tot de hoofmacht van de tegenstanders uitdunde en in de mist werd ‘de sprong van de leeuw’ uitgevoerd. 17.000 Fransen manschappen bezetten de hoogte, splitsten zo de troepen van Frans en Alexander in tweeën en vielen de legerdelen aan vanaf de hoogte. De tsaar wierp nog zijn keizerlijke garde in de strijd die gruwelijk tekeer ging, maar te laat was.

Lodewijk Napoleon, inmiddels sinds 1804 koning van Holland, wilde zijn broer eren en hernoemde Mont de Marmont naar deze slag. Niet naar de Tsjechische naam, maar naar de Duitse naam: Pyramide van Austerlitz. (NB: het Gare d’Austerlitz in Parijs heet ook naar deze slag.)

Marmont verkocht in 1815 de grond waarop de piramide stond. Hij viel uiteindelijk in ongenade bij Napoleon en stierf verbitterd in Venetië. Hij werd een voetnoot in de geschiedenis.

De piramide verviel nog verder. Er was inmiddels wel een uitspanning in de buurt gevestigd en de houten obelisk was vervangen door een stenen. De gedenkstenen die Marmont had laten aanbrengen eindigden als tafelbladen en bestrating. Renovatie eind 19e eeuw redde de piramide van de ondergang.

Het gebied van de Utrechtse Heuvelrug werd in de loop der jaren beplant met bos, waardoor de piramide ‘verdween’ tussen de bomen.

Begin 21e eeuw is daarom met een grootscheepse renovatie ook een deel van het bos gekapt. Rondom de piramide is ook de grote cirkel weer aanwezig, doorsnee 90 meter. (Aanvulling: droogte en regen zorgden voor uitstel van de renovatie en er is constant onderhoud nodig.)

In het voormalige koetshuis van de uitspanning is een miniem bezoekerscentrumpje ingericht waar een film te zien is over dit toch wel bijzondere levende monument. En daar hoor ik dat de piramide nu een monument is voor wat de Franse tijd heeft gebracht. Als start van het moderne Nederland dat zo vanzelfsprekend is voor ons.

Zoals daar zijn:

• burgelijke stand
• achternamen
• dienstplicht
• kiesrecht
• landelijk belastingstelsel
• landelijke postdienst
• eenheid van maten en gewichten (kilo, liter etc)
• munteenheid
• onderwijswetgeving
• Rijkswaterstaat
• start voor het Rijksmuseum Amsterdam
• start voor de Koninklijke Bibliotheek
• kadaster
• rechts rijden
• etc. etc.

Ik was van huis via knooppunten naar de piramide gefietst. Bovenop de piramide staan allerlei informatiepanelen. En daar lees ik dat in Rijsenburg nog iets uit die tijd aanwezig is. Petrus Jodocus van Oosthuyse, een uit Vlaanderen afkomstige zakenman, kocht een landgoed in Rijsenburg en ook de titel heer Van Rijsenburg, horend bij de reeds gesloopte ridderhofstad Rijsenborgh. Hij had de opdracht verworven om uniformen en bijbehorende zaken te leveren aan het leger.
Hiervoor richtte hij een nieuw plein in met huizen, koetshuizen en een katholieke kerk, nu een beschermd dorpsgezicht. Deze kerk is de enige Nederlandse kerk in de Empirestijl, de stijl die in Frankrijk ontstond na de Franse Revolutie, aangejaagd door de buit die Napoleon meenam en genoemd naar het keizerrijk, Empire in het Frans.

Ik fiets ook nog door het dorpje Austerlitz, een rustig plaatsje in de bossen. Ik kruis hierbij de Wellingtonweg, genoemd naar de Hertog van Wellington, die Napoleon versloeg bij Waterloo.
Dat er bij Waterloo ook een monument staat is geen toeval. Bij Austerlitz is het om Napoleon te eren, bij Waterloo om te herdenken dat Napoleon werd verslagen. Het is een kegelvormige heuvel met daarop een leeuw die naar Frankrijk kijkt.

Op mijn tocht terug naar huis, over de prachtige heuvelrug en langs de pittoreske Langbroekerwetering, denk ik nog na over Marmont. Hij mag dan verbitterd zijn gestorven, als voetnoot in de geschiedenis, toch heeft zijn piramide het al meer dan 200 jaar uitgehouden. Zou er ook zoveel zorg voor de piramide zijn geweest als deze naar zomaar een generaal was vernoemd?