Na een goede en lange nachtrust in De Admiraal, een voormalige marechausseekazerne uit de jaren ’80, loop ik langs Fort Dirksz. Admiraal naar het station. Dag 2 van mijn minivakantie.

In Zaandam stap ik uit en kom er meteen achter dat ik in een erg toeristische omgeving ben. De koffie met worteltaart is echt niet goedkoop.

Langs de Gedempte Gracht (die weer uitgegraven is) staat hotel Zaandam. De buitenkant lijkt een opeenstapeling van Zaanse huisjes in de typerende groene tinten. Ook de rest van de bebouwing is een kopie van de Zaanse architectuur. Langs de Zaan loop ik naar station Kogerveld waar ik start met mijn wandelroute. Ik zie de gebouwen van Verkade aan de overkant van de Zaan en de geur van cacao drijft over de rivier.

Een hagelbuitje vergezelt me tijdens de wandeling door een parkachtig natuurgebied. Aan de rand van polder Wijdewormer staat Het Heerenhuis. Het pand stamt uit 1655 en werd gebruikt als vergaderlocatie voor bestuurders, de heren. Maar het was ook herberg, uitspanning en pleisterplaats. En dat is het nog steeds. Het is er gezellig druk en de lunch smaakt voortreffelijk.

Ik loop langs de Kalverpolder en dan om de polder Engewormer. Het is genieten, de zon schijnt, witte wolken, helderblauwe lucht, straffe noordenwind (dus behoorlijk fris). En ja, hoor, links zie ik ze: de molens van de Zaanse Schans.

Diederik Sonoy, veldheer onder Willem van Oranje, legde hier ooit een schans aan om de opmars van de Spanjaarden te beletten. Vandaag de dag is het een museumbuurt, een openluchtmuseum.

De molens zijn echt, maar stonden hier niet. Ze zijn allemaal ontmanteld en hier herbouwd. Er is een Zaans buurtje gebouwd met typerende bebouwing, overtuinen, winkels, kwakels. En overal dat groen.

Dat groen is niet één speciaal pigment maar een combinatie van drie groene verven: Bremergroen, Fries groen en Spaans groen. Pigmenten hiervoor waren in Zaandam voorhanden. In speciale verfmolens werden grondstoffen als natuursteen vermalen tot pigment. Met lijnzaadolie, ook in Zaandam voorhanden, kon een schilder verf maken.

Over schilders gesproken: Claude Monet heeft hier verbleven en deze omgeving op doek vastgelegd.

De Zaanstreek is één van de oudste industriegebieden van Europa. In 1592 combineerde Cornelis Corneliszoon van Uitgeest een windmolen met een krukas. Zagen van hout kon daardoor 30 keer sneller dan met de grote trekzaag. Hij verkocht zijn uitvinding aan een molenaar in Zaandam. De nabijheid van Amsterdam als koopmansstad zorgde voor een ongekende opkomst van houtzaagmolens voor de niet aflatende vraag van de scheepsbouw.

In de Zaanstreek hebben honderden molens voor allerlei doeleinden gestaan, korenmolens, pelmolens, papiermolens, verfmolens, oliemolens, watermolens etc. Op het hoogtepunt, rond 1720, waren er circa 600 molens gelijktijdig in bedrijf maar in totaal hebben ongeveer 1100 verschillende molens hun wieken gedraaid in de Zaanstreek. Tientallen molens zijn in de loop der eeuwen herbouwd doordat hun voorganger werd verwoest door brand of storm. Het Molenmuseum leert me meer hierover.

In de verfmolen, de enige nog bestaande, loop ik ook even binnen. Er wordt krijt gemalen door rechtopstaande stenen. Ernaast een kleurkamer waar gewoonlijk pigment wordt gemalen, nu in afwachting van schoonmaak na een reparatie.

Langs de museumwinkel van Albert Heijn steek ik de Zaan weer over. En dan heb ik een schitterend uitzicht over de Zaanse Schans met de molens tegen de felblauwe lucht.