Mons fortis, sterke burg of burcht. (Of berg maar in dit polderland gaat dat niet op.) Veilig voelden de inwoners zich. Op de oeverwal aan de rivier staat als onderdeel van de stadsmuur het stadhuis met de poort er tegenaan. Heel uitzonderlijk, want niet bepaald een veilige plek. Oude stadhuizen staan altijd midden in de oude stad, naast de kerk, op de markt, op de veiligste plek. Zo niet in Montfoort aan de Hollandse IJssel.
Montfoort moet ooit een bijzonder gezicht geweest zijn. Een stadsmuur met daarin opgenomen een kasteel, het stadhuis, een bolwerk, vier poorten en maar liefst 26 verdedigingstorens. Het was met recht een mons fortis.
Vandaag is daar niet zo heel veel meer van over. Bij de molen is nog een stuk stadsmuur te zien. De molen staat nl. op het bolwerk dat onderdeel was van die muur. De voorburcht met toegangspoort: dat is alles was resteert van het kasteel, in 1163 gesticht door de bisschop van Utrecht. Hij wilde zijn grondgebied, het Sticht, verdedigen tegen de graven van Holland.
De heren van Montfoort voerden de titel burggraaf en werden een machtsfactor van betekenis in Holland. In hun honger naar meer macht kwamen ze meermalen in conflict met hun landsheer, de bisschop van Utrecht. Zo eisten zij de hoge jurisdictie op (de bevoegdheid om recht te spreken bij halszaken, zaken waarin de doodstraf kon worden opgelegd). Hiermee joegen ze de bisschop letterlijk tegen zich in het harnas. De bisschop en de stad Utrecht belegerden het stadje Montfoort in 1387 en de burggraaf moest uiteindelijk capituleren. Dat er met Montfoort niet te spotten viel blijkt ook in 1448, waarin Montfoort de noordelijker gelegen stad Woerden veroverde.
Montfoort was ondanks de indrukwekkende ommuring een klein stadje. Het Waterlinieommetje is dus ook klein, maar er is veel te zien. Mooie kleine straatjes. De Grote of Sint Janskerk uit de 15e eeuw, ooit ten prooi gevallen aan een stadsbrand, maar herbouwd. De Commanderij van de Johannieterorde uit de 16e eeuw met een kapel, kloostergang en commandeurswoning. Deze orde stamt uit de tijd van de kruisvaarders en is een kloosterorde, gesticht door de koning van Jeruzalem, als voortzetting van de hospitaalridders. Molen de Valk op het oude bolwerk, de overblijfselen van de stads- en slotgrachten en de stadsmuur. En last but not least: het mooie stadhuis aan de oever van de Hollandse IJssel, naast de IJsselpoort. Dit stadhuis is ruim 600 (!) jaar als zodanig in gebruik geweest, van 1375 tot 1991, natuurlijk met de nodige verbouwingen en aanpassingen. maar toch…
1672 ging aan Montfoort niet ongemerkt voorbij. Het werd ingenomen door de Fransen, maar ook snel ontzet door prins Willem III. Helaas bliezen de Franse troepen voor vertrek het kasteel op.
Ik steek de Hollandse IJssel over en loop langs de oever het polderland tegemoet. Het is prachtig weer, bijna mistig, windstil, soms een bleek zonnetje, en zo nu en dan vallen er hele fijne regendruppeltjes.
In de verte speelt het bleke zonlicht over het land, langzaam voortschrijdend, terwijl boven mij de lucht bewolkt is. Het doet me denken aan de schilderijen van de oude meesters, dat typische Hollandse licht.
Geschiedenis! 