Het moest er een keer van komen, Tiel in de schijnwerpers, de stad waar ik al bijna 30 jaar woon.

Ik werk vandaag thuis en kon wat eerder stoppen. Wat ga je dan doen? Het was op dat moment stralend, zonnig en fris weer. Dus bedacht ik om naar het centrum te wandelen en het museum te bezoeken. Jaren geleden was ik er al een keer, nu dus in de herhaling.

Fruit speelt echt de hoofdrol met de tentoonstelling 60 jaar Fruitcorso en herinneringen aan de Betuwe jamfabriek. Met natuurlijk: Flipje!

Ik herinner me uit mijn jeugd nog de stroken met verhaaltjes. Geen idee waar ze vandaan kwamen, want lang voor mijn tijd. En ook de boekjes die je kon sparen met de zegeltjes op de potten Betuwe Prima Jam. Veel herkenning ook bij de flesjes Betuwe bosbessensap. Wat heeft mijn vader dat veel gedronken. Leuk weetje: de kunst van het jam maken had de oprichter afgekeken van de Engelsen. Door slimme marketing kreeg hij de Nederlandse huishoudens aan de Betuwse jam in plaats van aan de Engelse jam. Ook zorgde de jamproductie er voor dat in eind 19e begin 20e eeuw veel boeren overgingen op fruitteelt en zodoende staat de Betuwe ieder voorjaar in bloei.

Flipje was de mascotte van de Betuwe jamfabriek. Betuwe was nl. geen beschermde naam, dus waren er meer jamfabriekjes die zo heetten. Met Flipje, gemodelleerd naar Bibendum van Michellin, kreeg de fabriek uit Tiel een eigen gezicht.

Je ziet de ontwikkeling van houterig via oubollig naar modern. Tegenwoordig is Flipje zeer zichtbaar in het Tielse straatbeeld. Trouwens, wist je dat zijn lichaampje een framboos is en zijn armpjes en beentjes uit rode bessen bestaan?

Ook de Tweede wereldoorlog komt aan bod. Kan ook niet anders, want Tiel heeft zwaar geleden. Na het mislukken van Operatie Market Garden lag Tiel in de vuurlinie met volledige evacuatie van de stad als gevolg. Grote delen van de oude binnenstad werden met de grond gelijk gemaakt. Tot op de dag van vandaag is dat de stad aan te zien. Gelukkig is bij de herbouw het middeleeuwse stratenpatroon gehandhaafd. Bijzonder om op de grote maquette te zien dat je de huidige stad kunt herkennen in de oude.

Tiel heeft wel een rijk verleden. Jammer, dat daar zo weinig van te zien is in het museum, maar ook op straat. Het museum zelf is gevestigd in het gebouw van de Groote Sociëteit uit 1789. Ernaast ligt de Waterpoort uit 1647. Het Plein dat er achter ligt was ooit de haven van Tiel, maar die is sinds 1646 gedempt. De Maartenskerk, de Caeciliakapel, het Gotisch huis, dat is het dan wel zo’n beetje voor de heel erg oude gebouwen.

Bij archeologische opgravingen zijn sporen gevonden uit de IJzertijd, zo’n 3000 jaar geleden. Daarna kwamen de Romeinen en de Bataven, zo’n 2000 jaar geleden. Restanten uit die tijd zijn overal gevonden met o.a. een site van een vermoedelijke villa of tempel. En een tijdelijk Romeins legerkamp.

Tiel werd na het vertrek van de Romeinen een belangrijke handelsstad, vooral in de 9e eeuw na de plundering van Dorestad, dicht bij het huidige Wijk bij Duurstede. In de tiende en de elfde eeuw groeide Tiel uit tot een handelsplaats met een koninklijke tol en intensieve contacten over zee. Vanaf de twaalfde eeuw nam de internationale rol geleidelijk af. De met muren versterkte stad groeide echter nog steeds en werd lid van de Hanze. Tot in de late Middeleeuwen was Tiel een belangrijke handelsstad.

Nog een paar weetjes:

• Wat nu de Nieuwe Tielseweg heet, is een paradeweg uit de Franse tijd, geheel naar de ideeën van die tijd gericht op de stralen van de opgaande zon op de langste dag. Er stond zelfs een gouden bal op de dijk waar de paradeweg ooit eindigde.
• Ik liep net langs de Westluidense Poort, de huidige parkeergarage. De naam Westluiden komt van Westelijke Leede, een afwatering op de Waal bij de voormalige Westluidense Poort.
• Ik zit in Bellevue te borrelen en dit stukje te schrijven. Op deze plek stond ooit een molen waarvan de eigenaar verbannen werd omdat hij zijn stuk dijk niet op orde hield. Daarom heten veel dijken bandijk, Waalbandijk en Rijnbandijk. Trouwens, Bellevue is in 1936 gebouwd voor de Bellevue Sociëteit. De Groote was voor de rechters en ander hoog personeel van de rechtbank, Bellevue voor de zakenlui en industriëlen.
• De dijk waarover ik naar huis loop, stamt al uit de 13e eeuw en wordt dit jaar weer onder handen genomen. Ook de parallel lopende kwelkade stamt uit die tijd, bedoeld om kwelwater vanonder de dijk tegen te houden.
• Waar de naam Tiel vandaan komt? Dat is onzeker. Sommigen zeggen van Oud Nederlands tijl voor rij huizen, of van teloneum voor stenen burcht (vanwege de koninklijke tol in de Middeleeuwen). Of komt het toch van Nieuwnederlands tuyl voor arbeid (vergelijk het Engelse toil) of Middennederduits tûl voor geboomte, struikgewas? Tja, zeg het maar…

Ik loop op huis aan. De klokken van de Maartenskerk slaan 5 uur. Wat een heerlijke middag.