Rotterdam! Trotse havenstad. Stad met brede verkeerswegen en moderne hoogbouw uit diverse decennia, met station Blaak dat als een vliegende schotel lijkt te zijn neergedaald en een als Markthal vermomde tempel van het consumentisme.
Maar ook een stad met middeleeuwse wortels, die onverwacht dicht onder de oppervlakte liggen.

Ik ben deze zondagmiddag afgereisd naar de stad aan de Nieuwe Waterweg (die toch ook al van 1872 is) om de dankdienst van de Remonstranten voor het 400 jarig bestaan bij te wonen in de Arminiuskerk. Daartoe uitgenodigd door mijn neef Willem van Twillert, die in opdracht van de Remonstrantse broederschap de muziek heeft gecomponeerd voor de cantate die tijdens de dienst in première gaat.

Maurits en Oldenbarnevelt
De reden voor deze dankdienst raakt direct aan de 80 jarige oorlog. Het conflict tussen Arminius en Gomarus vond zijn ultieme dieptepunt in de executie van Oldenbarnevelt in opdracht van Maurits.
Voor ons onbegrijpelijk, maar als je je verdiept in de achtergrond van het conflict en in de mores van de 17e eeuw, is het niet echt onlogisch.

Scherpe Resolutie
Maurits koos de zijde van Gomarus en de contraremonstranten. Oldenbarnevelt, die bang was dat Maurits op een staatsgreep aanstuurde, liet door de Staten van Holland de Scherpe Resolutie aannemen. Hierin werd bepaald dat troepen die door Holland werden betaald ook alleen aan de regering van Holland mochten gehoorzamen.
Maurits was van mening dat de Scherpe Resolutie zijn rol als opperbevelhebber van het leger zwaar aantastte. Nadat de Staten-Generaal de stadhouder een dictatoriale volmacht hadden verleend, kwam de zaak in een stroomversnelling..

Het resultaat kennen we: Oldenbarnevelt werd op 12 mei 1619 in Den Haag onthoofd.

Middeleeuwen
Voorafgaand aan de dankdienst loop ik ondanks de regen een wandeling door Rotterdam. En meteen loop je het middeleeuwse Rotterdam in, maar je moet het wel zien.
De Delftse Poort, genoemd naar de poort naar Delft die hier ooit stond. Weena, vernoemd naar het Hof van Wena, een kasteel uit 1306 dat hier ooit stond.
Op weg naar de van oorsprong 15e eeuwse Laurenskerk steek ik de restanten over van de Delftse vaart en loop ik vervolgens over de Hoogstraat, onderdeel van Schielands Hoge Zeedijk, een belangrijke waterkering die zijn oorsprong vindt in de 13e eeuw.
En bij de Laurenskerk sta ik natuurlijk even stil bij Erasmus.

Erasmus
Ten tijde van de 80 jarige oorlog, leefde Erasmus al geruime tijd niet meer. In 1536 was hij overleden in Bazel, maar in Rotterdam werd hij al heel snel geëerd met een houten standbeeld. Het stond bij de Wijde Kerksteeg, waar zijn geboortehuis zou hebben gestaan. Reden van oprichting was de blijde inkomste in 1549 van prins Filips, de latere koning Filips II.
In 1557 werd dit beeld vervangen door een arduinen beeld.

Bestorming van Rotterdam
In 1572 liet de Spaanse bevelhebber De Bossu Rotterdam bestormen. Het beeld van Erasmus overleefde dit nauwelijks. Het werd kapotgeschoten en in de gracht gesmeten.
Eenmaal boven water, werd het opnieuw opgesteld tot in 1621 Hendrick de Keyser opdracht kreeg voor het beeld dat we nu zo goed kennen.

Arminius
Erasmus heeft Arminius nooit gekend, maar toch is er een connectie tussen het gedachtegoed van Arminius en dat van Erasmus. Erasmus was christen-humanist en verwierp dogmatische standpunten en onverdraagzaamheid.
De remonstrantse broederschap, ontstaan uit het gedachtegoed van Arminius, heeft vrijheid en verdraagzaamheid hoog in het vaandel staan. De leden wordt geen dogmatiek opgedrongen, maar ze mogen christen zijn in al hun twijfels en onzekerheid.

Dankdienst
En zo zit ik vanmiddag in de Arminiuskerk in Rotterdam, een kerk in Jugendstil-stijl, met bakstenen muren en gietijzeren pilaren.
De dankdienst is sober en ingetogen, maar ook feestelijk. Voor mij als calvinistische gereformeerde zijn er momenten van vervreemding, maar ook van herkenning.
De muziek gecomponeerd door mijn neef is mooi, waarbij vooral het eerste lied mij treft.

Oorlog
Van de 80 jarige oorlog zelf is niets meer terug te vinden. Wel is er nog wel wat te zien uit die tijd, zoals de Wijnhaven, gegraven in 1613, en het beeld van Erasmus uit 1622.
Maar de brede verkeerswegen en de moderne hoogbouw blijven een herinnering aan de dag dat het hart van de stad, in een andere oorlog, voor altijd werd uitgerukt…

Juist in Rotterdam is oorlog nooit ver weg.