Ik loop door de supermarkt en ja, hoor! Daar staan ze weer, de bekende oranje doosjes met kunstig gevouwen sluiting: matses. Ik neem gauw een doosje mee.
Deze crackers bestaan uit niets meer dan meel en water, dat is het. Ze zijn gebakken onder rabinaal toezicht en zijn dus kosher, ofwel ze voldoen aan de Joodse spijswetten.

Zijn ze lekker? Eigenlijk niet zo, omdat er geen zout in zit, maar met roomboter en een plakje oude kaas en een kop koffie, zijn ze toch wel heel smakelijk.
Het is één van de vele tradities van Pasen. Zoals de decembermaand vol zit met tradities, zo ook de Paastijd.

Begin
De Paastijd begint al bijna 50 dagen ervoor, met carnaval.
Dit feest is een gekerstend heidens volksfeest en valt op de zondag, maandag en dinsdag direct voorafgaand aan de veertigdagentijd.
Het is een feest met een omkeringsritueel, een omdraaiïng van maatschappelijke rollen en het opschorten van de normen over gewenst gedrag. De maskers zouden teruggaan op voorouderverering maar ook om de winter sneller een halt toe te roepen.

De veertigdagentijd is een vastentijd en dat is waarschijnlijk ook de verklaring van de naam carnaval. Carnaval stamt af van het Italiaanse carne levare (in het Kerklatijn carnem levare) en betekent ‘opheffen/wegnemen van het vlees’.

Aswoensdag
De eerste dag van de veertigdagentijd, de woensdag, heeft de naam Aswoensdag gekregen, naar de katholieke traditie om op die dag in de kerk een kruisje op je voorhoofd laten zetten door de priester. De as is afkomstig van de verbrande palmtakken van Palmpasen van het jaar ervoor.
Bij het zetten van het kruis kan de priester zeggen: ‘Gedenk, mens, uit stof zijt gij gerezen, en tot stof zult gij wederkeren‘.

Veertigdagentijd
Deze periode is niet precies 40 dagen, maar 46 dagen. De zes zondagen worden nl. niet meegeteld. Het getal 40 komt in de Bijbel meermalen voor: het volk Israël dat 40 jaar door de woestijn trekt, na de verzoeking in de woestijn vast Jezus 40 dagen.
Tijdens deze veertigdagentijd werd in de vroegchristelijke tijd gevast zoals de moslims dit doen tijdens de Ramadan, van zonsopgang tot zonsondergang. Tegenwoordig heeft de vastentijd meer het karakter van bezinning op je (consumptie-)gedrag. Bijvoorbeeld geen alcohol gebruiken, minderen met social media, minder of geen vlees eten, meer uit de Bijbel lezen.

Stille Week
De laatste week voor Pasen heeft een reeks namen: Goede Week, Stille Week, Heilige Week, lijdensweek.
Het is de week waarin wordt toegeleefd naar Goede Vrijdag en Pasen. In sommige kerken wordt er iedere avond een korte vesper gehouden.

Palmpasen
De week begint met Palmpasen, de zondag waarop de intocht van Jezus in Jeruzalem wordt herdacht. In de Bijbel wordt verteld hoe de mensen met palmtakken zwaaiden en dat is ook de herkomst van de naam.
Afgelopen zondag woonde ik in Westerbork een Palmpasendienst bij, en de kinderen hadden een palmpasenstok gemaakt.

Zo’n stok draagt veel symboliek in zich of dat kun je er aan meegeven.
Het is een kruisvorm (herinnert aan het kruis), bovenop prijkt een broodhaantje (naar de haan de driemaal kraaide na het verraad van Petrus), er hangt een ketting met 12 snoepjes (de 12 apostelen) en een aantal chocolademunten (de zilverlingen van Judas).

Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Stille Zaterdag
De maandag en dinsdag worden wel Heilige Maandag en Heilige Dinsdag genoemd. De woensdag heeft de bijnaam Schortel- of Schorselwoensdag, omdat nu het klokgelui wordt opgeschort tot en met Stille Zaterdag.

Witte (of groene) Donderdag is de dag waarop de voetwassing door Jezus wordt herdacht. De naam wit komt van de gewoonte om de beelden in de kerk met een wit kleed te bedekken.

Goede Vrijdag heet alleen in het Nederlands en Engels zo (Good Friday). In het Duits is het Karfreitag ofwel kommervolle, treurige vrijdag. En in de Romaanse talen worden termen gebruikt die Heilige Vrijdag betekenen. Goede Vrijdag is een directe vertaling van de Latijnse term parasceve, waarmee de dag voorafgaand aan de Joodse sjabbat werd aangeduid. In 1240 is er een vertaling van deze term naar de Germaanse talen als ‘gut fridag‘.

Stille Zaterdag heet zo omdat op die dag de klokken niet meer luiden tot aan de Paaswake van die avond. De Paaswake vindt plaats net rond zonsondergang en eindigde oorspronkelijk met zonsopgang op de Paasdag. Tegenwoordig eindigt het rond en voor middernacht. Tijdens deze dienst staan duisternis en licht centraal en tevens is het in de katholieke kerken het moment van de volwassendoop.

Paasvuren, paaseieren, paashazen en geel
Het was als kind altijd weer een feest: op Tweede Paasdag gingen we met het gezin met de auto er op uit, naar de Paasvuren kijken.
In de weken voorafgaand aan Pasen zag je overal stapels hout verrijzen en dan wist je waar zijn moest. Natuurlijk moest het niet te hard waaien, maar een beetje wind was wel weer leuk. Het moment van ontsteken was magisch.
Het gebruik is wijd verspreid in Duitsland en in Nederland vooral in het oostelijk deel van het land. Het is waarschijnlijk van voorchristelijke origine (mogelijk overgenomen uit Oudsaksische godsdiensten of de Germaanse mythologie), maar kreeg met de kerstening invulling als het licht van Pasen.

De eieren, wel, dat heeft met de vastentijd te maken. Gedurende de vastentijd werden er geen eieren gegeten en op Eerste Paasdag mocht het weer wel.
De oudste eieren (die misschien niet meer goed waren) werden voor, tijdens of na het koken geverfd en versierd. De jongere eieren werden gekookt en er werd naar hartelust gesmuld van de eieren.
Terzijde: De beroemde Fabergé-eieren zijn Paaseieren. 69 in totaal zouden er zijn gemaakt en 57 bestaan er nog. De meeste zijn gemaakt in opdracht van de Russische tsaren tussen 1885 en 1917. Ze zijn stuk voor stuk uniek en gemaakt van kostbare materialen.

De Paashaas is een relatief nieuwe traditie, die in elk geval sinds 1825 in Nederland bekend is. Via een uit het Duits vertaald boek. Het is mogelijk dat de Paashaas door Duitse migranten in Nederland is geïntroduceerd, net als met de Kerstboom het geval is geweest. In 1682 was de Paashaas al in Duitsland bekend.

De kleur geel tenslotte. Dat is de kleur van de zon, van het licht, en past daarom helemaal bij Pasen, als feest van opstanding en nieuw leven. (Om die reden zijn er ook Paaskuikens.)

Nog even dit
Die matses, hè? Die gaan terug op het Pesachfeest van de Joden. Bij de vlucht uit Egypte krijgen de Joden van God de opdracht om snel brood te bakken zonder zuurdesem toe te voegen. Zonder zuurdesem rijst het brood niet, maar kan het ook niet bederven. En dat is makkelijk als je op reis gaat.
Sindsdien maakten en maken Joodse families in de periode voor Pesach hun hele huis schoon, zodat geen restjes van gerezen brood meer in huis aanwezig zijn. En omdat Pesach altijd in de lente valt, weet je nu ook waar de voorjaarsschoonmaak vandaan komt…