Dat is lang geleden dat het echt winter was in Nederland!
Voor de derde dag op rij is het thuiswerken geblazen. De sneeuw maakt het onmogelijk met de speedpedelec naar het werk te gaan. De treinen zijn inmiddels ook uitgevallen, maar dat betekent niet dat ik niet buiten kom. Wandelingen maken na het werk en tijdens de lunchpauze en dan genieten van de sneeuwpracht.
Ja, ik weet het, niet iedereen vindt dit even leuk en als je de weg op moet met dit weer is het gevaarlijk, maar toch….? Ik geniet!
Sneeuwpop
Er kan nog zo weinig sneeuw gevallen zijn, er zijn altijd mensen die proberen een sneeuwpop te maken. Nu er best veel sneeuw ligt, zie ik er meerdere staan tijdens mijn wandelingen. En nieuwsgierig als ik ben, ga ik internet op. En wat blijkt?
In een getijdenboek uit 1380 staat de vroegst bekende afbeelding van een sneeuwman. Hij kijkt zorgelijk en zit op een bankje met zijn billen naar het vuur. Een lang leven zal hem niet beschoren zijn, maar grappig is het wel.
In januari en februari 1511 werden verspreid over Brussel meer dan 100 sneeuwpoppen en ijssculpturen gemaakt. Mythische figuren en Bijbelse taferelen waren afgebeeld en het publiek vermaakte zich door de poppen en sculpturen op te zoeken. Een ijsfestival avant la lettre.
Slee
Gisteravond tijdens mijn wandeling kwam ik ouders tegen die hun kinderen meetrokken op de slee. Op de dijk waren grotere kinderen zelf met hun sleetjes bezig. Onvermoeibaar naar boven sjouwen met de slee en weer terug naar beneden, soms ondersteboven terechtkomen in de bevroren dichtgesneeuwde sloot. Geweldig om te zien.
De slee is wellicht het oudste vervoermiddel over land. In Rusland en Scandinavië zijn sporen gevonden die tot wel zo’n 9000 jaar teruggaan. De slee is eenvoudig en je kunt er mensen en goederen mee vervoeren. Als er een dik pak sneeuw ligt. Hoewel? In Nederland is er een tijd lang de toeslede geweest die over de straten gleed, waarbij de ijzers met vette lappen werden gesmeerd.
Tot de massale opkomst van de auto was de slee een uitstekend vervoermiddel als er sneeuw lag, ook voor sportieve of juist romantische uitjes. Denk aan de arreslee.
Koek-en-zopie
In de Facebook-groep van onze wijk zag ik een oproep staan of iemand een koek-en-zopiekraam wilde verzorgen bij het sleetjerijden. Daar moest ik best wel een beetje om lachen. Als kind las ik over een koek-en-zopiekraam in de boeken over Dik Trom. Later met schaatsen op de Verlengde Hoogeveense Vaart legde ik zelf aan bij een zo’n kraam.
Het grappige is dat de term koek-en-zopie pas na 1840 in geschreven bronnen voorkomt. Vanaf de 17e eeuw bestond wel het woord zoopje in de betekenis van drankje. In de 19e eeuw bestond zopie uit bockbier en rum met daaraan eieren, kaneel en kruidnagel toegevoegd en dat werd dan verwarmd. Later, in de 20e eeuw werd warme punch verkocht in de kraam.
Tegenwoordig wordt warme chocolademelk, glühwein, erwtensoep en gevulde koek verkocht.
Winterkost
Dit winterweer nodigt echt uit tot het maken van echte wintergerechten. Stamppot zuurkool met spek heb ik al gegeten. Vanmiddag wordt het hutspot. Hachee en erwtensoep staan op het programma om gemaakt te worden. En boerenkoolstamppot zal ik ook nog in de gaten houten.
Tegenwoordig eten we deze gerechten omdat het traditie is, maar vroeger zorgden deze gerechten voor extra energie vanwege de aardappelen met worst of spek. Komt bij dat boerenkool en wortels juist in deze tijd goed te eten zijn, en de zuurkool, die in de zomer wordt ingemaakt, nu op zijn best is.
Hutspot is tegenwoordig onze benaming voor stamppot aardappelen-wortelen-uien. Vroeger was hutspot of husselpot de benaming voor elk gerecht van door elkaar gehusselde ingrediënten, die gezamenlijk gekookt werden. De legendarische hutspot van Leiden bestond uit pastinaken, wortelen en uien. Geen aardappelen, die waren in 1574 nog niet in Nederland gearriveerd.
Sneeuwkristal
We hebben het allemaal wel eens gedaan: van een stuk papier een ‘kleedje’ knippen, maar eigenlijk knip je dan een sneeuw- of ijskristal.
Wat er deze dagen naar beneden valt zijn sneeuwvlokken, een warrig klompje sneeuwkristallen. De vlokken zijn een rommeltje, de kristallen zijn uniek en helder van vorm in een soort zeshoekig rooster.
Hoe vormen sneeuw- en ijskristallen zich?
De meeste ijskristallen zijn niet zo mooi als op foto’s getoond wordt. De meeste zijn al in de lucht samengeklonterd. Het samenklonteren gebeurt al bij een temperatuur van -10 °C.
De zeshoekige vorm van een enkele sneeuwkristal ontstaat doordat watermoleculen zich rangschikken in een zestallig patroon. Deze hexagonale kristalstructuur leidt tot een zo klein mogelijke vormingsenergie van het kristal.
Er zijn echter wel meerdere vormen mogelijk: platen, naalden, zeshoekige kolommen en hagel. De vorm is afhankelijk van de luchtvochtigheid, temperatuur en luchtdruk. Om ijskristallen te maken zijn microscopisch kleine enten (stofdeeltjes) in de lucht nodig, zoals zout, zand, kleideeltjes, vulkanische as of roetdeeltjes. Deze enten fungeren als vrieskern waaraan zich watermoleculen vasthechten; bij een voldoende lage temperatuur zal de overgang plaatsvinden van waterdruppel naar ijskristal.
De vertakkingen op een ijskristal worden dendrieten genoemd, naar het Griekse woord dendron voor boom. Ook dit heeft een exacte conditie nodig om te ontstaan. Als de omstandigheden goed zijn ontstaan de vertakkingen doordat rondom ijs en dus ook rondom ijskristallen de luchtvochtigheid erg laag is. Men kan dan voorstellen dat een onzichtbaar kringetje rondom het kristal zit. Buiten dat kringetje is de luchtvochtigheid hoger. De punten van het kristal liggen dichter bij de rand van het kringetje. De watermoleculen krijgen dus daar eerder de kans om zich te hechten dan op het platte gedeelte omdat het platte gedeelte simpelweg verder van de watermoleculen ligt.
Omdat de vorm van het kristal vanaf het begin al zeshoekig is en dus alle hoeken vanaf het begin even ver van de luchtvochtigheid vandaan liggen, is er geen voorkeur en groeien alle punten gelijk. De vorm wordt dus gelijk.
Bron Wikipedia
Geschiedenis! 