1219, 1228, 1420, 1620, 2019, 2025. Zomaar wat jaartallen, ogenschijnlijk willekeurig, niet? Nou…?

2019
‘God in mijn hart dankbaar, in dit 800ste jubileumjaar van de ontmoeting van de Heilige Franciscus met sultan Malek Al-Kamil, heb ik de gelegenheid verwelkomd om naar hier te komen als een gelovige verlangend naar vrede, als een broeder zoekend naar vrede met zijn broeders. We zijn hier om naar vrede te verlangen, om vrede te promoten, om instrumenten van vrede te zijn.’

Dit waren de woorden van paus Franciscus toen hij in februari 2019 een bezoek bracht aan de Verenigde Arabische Emiraten. Als eerste paus bezocht hij het Arabisch schiereiland, een historisch bezoek.

1219
Tijdens de vijfde kruistocht (1217-1221) sloot Franciscus van Assisi zich aan bij het leger, omdat hij het evangelie naar andere landen wilde brengen.
De vijfde kruistocht had een andere tactiek dan de derde en vierde. Men zou niet alleen maar Jeruzalem heroveren, maar het gehele rijk van de Ajjoebiden (de heersers over Jeruzalem). Onderdeel van deze tactiek was de verovering van Damietta (of Damiate) in Eygpte, aan de monding van de Nijl.
Het leger hier stond onder leiding van Pelagius, kardinaal en bisschop van Albano. De paus had besloten dat een kruistocht weliswaar door ridders moest worden uitgevoerd, maar onder kerkelijke leiding moest staan.
Pelagius gaf Franciscus de opdracht naar de sultan van de Ajjoebiden, Al-Kamil te gaan.
Al-Kamil, ook wel Malik al-Kamil, ‘de volmaakte koning’, werd ca 1177 geboren als al-Malik al-Kamel Naser al-Din Abu al-Ma’ali Muhammed en was de vierde Ajjoebid sultan van Egypte.

Franciscus, blootsvoets en ongewapend, werd gastvrij ontvangen, met geschenken overladen en niet gevangen genomen of gedood. Hij mocht in gesprek met de sultan. Waarover? Wellicht probeerde Franciscus de sultan te bekeren tot het christendom, wellicht spraken ze over oorlog en vrede? We weten het niet omdat er niets is overgeleverd.

En de kruistocht? Franciscus had voorspeld aan Pelagius dat hij zou verliezen en dat gebeurde ook.

2025
De ontmoeting tussen Franciscus en Al-Malik sprak en spreekt kunstenaars tot de verbeelding, tot op de dag van vandaag.
Ik zit in Hertz, de kleine concertzaal bovenin Tivoli Vredenburg, voor een concert met de titel Franciscus & de Sultan. Het Nederlandse barokensemble Holland Baroque (o.l.v. de tweeling Judith en Tineke Steenbrink) en het Canadese ensemble Constantinople (o.l.v. de in Teheran, Iran, geboren Kiya Tabassian) hebben een programma in elkaar gezet rondom deze ontmoeting, nu ruim 800 jaar geleden.

Oost en West ontmoeten elkaar in oude en nieuwe muziek en teksten.
Setar en kanun en zeer veelzijdige percussie gaan samen met viool, harp, cello en orgel. En zang. Heel veel zang.
Ogenschijnlijk vertonen de teksten geen samenhang, maar toch…
In de concertzaal kon ik de teksten niet goed bestuderen, maar later in de trein wel.

Het begint met Echoes of the Throne Room. Dan Frate Vento, broeder wind, zoals Fransciscus de wind aansprak. En dit prachtige lied.

Heaven lives in the other

They talked and they
discovered that
they had much in common
they parted as Friends
Hallelujah

Er is een welkomstlied, de angelusklokken luiden, ze wandelen in de woestijn en dan volgt een groots Lauda/Laudate met daarin flarden van het Zonnelied van Franciscus gecombineerd met Arabische teksten.

Het is wel muziek waaraan ik moet wennen, muziek waarvoor ik mijn comfortzone ietsje moet verlaten. Tegelijk is deze hypnotiserende muziek met de vele herhalingen, heel rustgevend en inspirerend.

1228, 1420, 1620
Die jaartallen betekenen ook iets. Al in 1228, twee jaar na de dood van Franciscus, zijn er Franciscaners broeders uit Assisi in Den Bosch. In 1620 werd de viool gebouwd waarop Judith vanavond speelt en dendrochronologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de boom uit het hout waarvan deze viool is gemaakt, ergens rond 1420 moet zijn ontsproten.