Ik ben al weer een paar dagen aan het werk, máár…. ik heb aan het begin van mijn vakantie mijn NS abonnement omgezet naar de hele dag gratis reizen. Kost natuurlijk wel wat (ruim € 370), maar afgezet tegen wat het mij anders gekost zou hebben -ruim € 500, want dat hield ik natuurlijk bij- was het een koopje.
Dit abonnement loopt komend weekend af en daarom ging ik er deze week nog een paar keer op uit.

Schiedam
28 juli was de sterfdag van Bach en dinsdagavond werd in de Grote- of Sint Janskerk van Schiedam daarbij stilgestaan. Organiste Zuzana Ferjenčíková heeft een programma bedacht rondom Bach, ‘Autour de Bach‘ en dat wordt gespeeld op het hoofdorgel van de Sint Janskerk.
Dit orgel is een nieuw orgel in heel oude kas. De middenkas stamt uit het midden van de 16e eeuw, de zijkassen zijn 17e eeuws en het prachtige houtsnijwerk (lof- of loofwerk genoemd, naar de bladmotieven) stamt uit de 18e eeuw.
Het klinkende deel is uit de jaren 1970, gebouwd door Flentrop, en inmiddels aangepast en uitgebreid.
Ik had het orgel al een paar keer eerder gehoord, maar nog nooit als vanavond. De organiste gaf uitleg over de te spelen muziek. Zij is zelf meer van de romantiek (Liszt) en moderne tijd (Dupré e.a.) en alleen Bach spelen is niet haar ding. Vandaar een programma rondom Bach.

Ze begint met het prachtige ‘Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen‘ van Bach in een bewerking van Liszt. Ze vertelt dat Liszt dit heeft gecomponeerd nadat hij twee kinderen had verloren. En als ze het speelt, hoor ik hoe een orgel de menselijke emoties kan verklanken. Ik hoor woede, geschreeuw, klagen, en uiteindelijk komt uit het geweld een melodie bovendrijven: ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’. Alleen dit meemaken was de reis naar Schiedam waard.

Van Bach speelt ze een partita over Christ, der du bist der helle Tag en het Pièce d’Orgue. En dan stapt ze over naar bewerkingen. Jesus bleibet meine Freude in een bewerking van Duruflé, Sinfonia uit cantate BWV 29 in een bewerking van Dupré en een prelude met fuga, bewerkt door Reger.

Besluit is Liszt, de fantasie en fugue over de naam Bach. De letters BACH komen overeen met de Duitse notenaanduiding voor de noten Bes-A-C-B, zoals wij dat in het Nederland gebruiken.

Wijk bij Duurstede
Op woensdag was ik met de speed-pedelec naar mijn werk gegaan en om vijf uur besloot ik toch naar Wijk bij Duurstede te gaan. En zo zit ik rond zes uur op het terras van De Engel van mijn biertje te genieten.
Om half acht zit ik vrij ver vooraan in de Grote Kerk voor een concert door Frideswide Voices and Clerks of Christ Chruch Cathedral in Oxford. Dit meisjeskoor bestaat tien jaar en toert in dat kader door Nederland en vanavond is hun laatste concert in Wijk bij Duurstede.

Terzijde: Frideswide (Frituswith) is een Engelse prinses en abdis die leefde van 650 tot 727. Ze zou de dochter van koning Didan en zijn vrouw Safrida zijn. Al jong stichtte ze samen met haar vader een klooster en legde een gelofte van kuisheid af. Na de dood van haar ouders, wilde de koning van Leicester, Algar of Æthelbald, haar tot zijn vrouw nemen, ondanks haar gelofte. Als hij haar wil ontvoeren, vlucht Frideswide. Ze kan aan boord van een door God gezonden schip ontkomen naar Bampton in Oxforshire. Algar probeert haar op te sporen, maar niemand vertelt hem iets en dan wordt hij getroffen door blindheid.
Ze is de beschermheilige van Oxford en de stichteres van een klooster op de plek waar nu de Christ Church van Oxford staat.

De Grote Kerk beschikt over twee schitterende orgels, het Harrisson & Harrisson orgel, perfect geschikt voor de begeleiding van traditionele Engelse koorzang, en het Kiespenning-orgel uit het begin van 17e eeuw. De koorbegeleider speelt op dat laatste orgel een stuk van William Byrd, waarbij de ‘senior organ scholar’ de balgen trapt. Deze scholar speelt later zelf op Harrisson orgel.
Het koor zingt in wisselende bezetting liturgische en volksmuziek uit de rijke Engelse traditie. Van William Byrd (1540-1623) tot Michael Ash (*1991) en zo’n beetje alle tijdvakken daartussen. Na het razend moeilijke The Twelve krijgen ze spontaan een applaus.
Na een uur en kwartier ondergedompeld te zijn in deze prachtige muziek, fiets ik door de donkerende avond terug naar huis.

Noordwijk
Donderdag werkte ik bij mijn collega’s op Schiphol en ik zag dat Francesca Ajossa in Noordwijk zou concerteren. Dat is met de trein zo aan te rijden. Daarna moest ik nog wel 20 minuten met de bus, maar om iets na zessen ben ik in Noordwijk-Binnen. Bij de prachtige Oude Jeroen, zoals de kerk wordt genoemd.
Het is een grote 15e eeuwse kruiskerk op de plek van een 10e eeuwse houten voorganger en een tufstenen 12e eeuwse voorganger. De toren werd in de 13e eeuw toegevoegd. in de 15e eeuw werd het schip met bakstenen bekleed (dat is dus echt het oudste deel van de kerk) en verlengd naar de toren. En men vond een schedel. De klokken begonnen spontaan te luiden, een man genas op wonderbaarlijke wijze. Dit moest wel de schedel van Jeroen zijn. En dit was begin van de bedevaart naar Noordwijk, helemaal toen de bisschop van Utrecht in 1429 de kerk de status bedevaartsoord gaf.

Terzijde: Wie is Jeroen van Noordwijk? Vooropgesteld: wellicht heeft hij nooit bestaan. Die schedel in de kerk was van een jonge man en Jeroen zou rond de 60 of 70 zijn geweest toen hij stierf. Maar hij zou in Schotland geboren zijn als zoon van christelijke edelen. Hij was anders dan de andere kinderen en wilde bidden en mediteren. Hij was 12 toen hij wilde intreden in het klooster, tegen de zin van zijn ouders. Hij was hun enige zoon en dus stamhouder.
Hij kreeg toch hun toestemming, werd tot priester gewijd en stak over naar de Lage Landen. Hij werd naar Northgo (het huidige Noordwijk) gezonden waar hij een kerk stichtte. In 856 landden de Vikingen op het strand waarbij ze een groot deel van de bevolking gevangen namen, waaronder Jeroen. Hij weigerde te offeren aan andere goden en werd daarop onthoofd. Hij is waarschijnlijk dezelfde persoon als Hiero of Iero van Schotland die echter bijna 30 jaar later door de Vikingen om hals werd gebracht. Kniesoor die daarop let.

Maar ik kom voor het orgelconcert. Het Knipscheer-orgel is verrassend klein in deze erg grote en lange kerk. Het roomgele orgel met goudkleurige details stamt uit 1840. Het programma is een lange reis door de Duitse orgelmuziek. Buxtehude (Te Deum Laudamus), Bach (Triosonate), Schumann (canonvariaties) en Brahms (twee koraalvoorspelen). Alles klinkt licht en luchtig, maar het laatste stuk is een koraalfantasie van Parry, waarmee we dus in Engeland zijn: the Old Hundreth, maar het is Geneefse melodie van psalm 134 en dan wordt duidelijk dat dit orgel een behoorlijke stem heeft.

Het is wel weer laat is als ik thuis ben, maar ach…