Sommige beelden zijn zo iconisch dat het eventjes lastig is als ze worden omvergeschopt.
Zoals vanavond in Culemborg tijdens een lezing over de Vikingen.

Hoorns
Meteen in het begin al: de schoolplaat van Isings over de Noormannen voor Dorestad. Trots staat daar een woeste Viking, brandende huizen op de achtergrond en een man met een gehoornde helm.
Wat blijkt: in de 19e eeuw werden helmen en hoorns bij elkaar gevonden, niet áán elkaar. Archeologie is een wetenschap die vondsten moet interpreteren, en soms of meestal zonder schriftelijk materiaal. Er werd gehypothetiseerd dat de hoorns op de helmen hadden gezeten.
In zijn opera Walküre nam Richard Wagner dit idee op en zijn decorbouwers en kostumiers hebben het beeld van de Viking verder uitgewerkt. Et voila: de gehoornde Viking was ontstaan.

Heden ten dage worden deze hoorns gezien als drinkhoorns, niet meer, niet minder.

Bloeddorstig
De Vikingen worden altijd als bloeddorstig afgeschilderd en natuurlijk gingen de plundertochten niet zachtzinnig. Maar het beeld is bepaald door wat beschreven werd door de geplunderden, van de slachtofferkant dus. En hier komt dan ook iets van propaganda bij kijken.
Op 8 juni 793 verscheen een bescheiden Viking-vloot (uit het huidige Denemarken) voor het kloostereiland Lindisfarne. In no time werd de abdij leeggeroofd. Deze aanval veroorzaakte een golf van angst door Europa. Maar dat kwam deels omdat de beroofden de kunst van het schrijven machtig waren. En als slachtoffer heb je er belang bij je plunderaars als slecht en oppermachtig af te schilderen, de reden dat jij niet tegen ze op kon. En zo verspreidde hun verhaal zich over Europa. Wie de geschiedenis beschrijft, bepaalt ook het beeld.
Dit beeld van bloeddorstige Vikingen bestaat dus al vanaf de 8e eeuw en is nog hardnekkiger dan het beeld van de gehoornde helms.

Noormannen
Laten we even bij het begin beginnen.
Een combinatie van overbevolking, voedseltekort (gebrek ook aan bouwland) en de zucht naar rijkdom zorgde ervoor dat in de 8e eeuw voornamelijk mannen uit de Noordse landen (wat we nu Noorwegen, Denemarken en Zweden noemen) zee op gingen om elders hun geluk te beproeven.
Het was geen homogene groep. Vanuit diverse plaatsen gingen onafhankelijke schepen en troepen er op uit.

Zeewaardig
En ze kwamen ver, echt heel ver, met hun schepen. Hun lange smalle schepen met een kiel gleden snel door het water, en werden geroeid en waren voorzien van zeilen. Ze waren zeewaardig genoeg om de Noordzee op te gaan en de Europese kusten te belagen. De Middellandse Zee gingen ze ook op, naar Sardinië.
Zelfs de Antlantische Oceaan werd overgestoken en zo kwamen ze via IJsland aan land in Groenland en zelfs Newfoundland.
In Oostelijk Europa zakten ze de grote rivieren af tot ver in wat nu Oekraïne heet. Ze zijn de stichters van Kyiev.

Terzijde: de befaamde drakenkop zat niet altijd op elk schip, alleen als men ten oorlog voer werd de drakenkop op de steven gezet.

Verdienmodel
Wat ook blijkt is dat ze niet een stad of dorp onmiddellijk platbrandden, nee, ze hadden een soort verdienmodel. Ze plunderden het dorp maar lieten de huizen staan en de meeste mensen in leven. Die bouwden dan hun leven en dorp weer op en een aantal jaren later verschenen de Vikingen weer aan de horizon voor een nieuwe plundering en zo nog een keer.
Het lijkt er op dat in het begin getracht werd handel te drijven, maar dat ontaardde om een of andere reden in plunderingen.

Dorestad
Dorestad was een bloeiende handelsnederzetting aan de Rijn. Bloetijd eind 7e tot medio 9e eeuw. Er werden zelfs eigen munten geslagen. Tien procent van de bevolking van wat nu Nederland is woonde in Dorestad, ca 2500 mensen. Onvoorstelbaar, hoe leeg Nederland toen moet zijn geweest met 25.000 inwoners.
Maar dan is het ook logisch dat Dorestad een doelwit werd. Een grote bloeiende handelsplaats aan een rivier en dus makkelijk te bereiken.
De Vikingen hadden eerst nog goede handelsbetrekkingen met Dorestad, maar in de 9e eeuw begonnen de plunderingen. In 834 vanuit Utrecht, in 837 vanuit Walcheren. In 847 waren ze weer en kreeg ook de Betuwe te lijden. In 850 werden Rorik en Harald (twee Deense broers) graven van Dorestad, maar dat belette de Vikingen niet om in 863 Dorestad voor een laatste maal te plunderen.

Atlantis en Troje
Daarna verviel Dorestad tot er echt niets meer van over was. Zelfs werd geruime tijd gedacht dat Dorestad helemaal niet bestaan had, een verzinsel was, net als Atlantis.
Totdat bij archeologische opgravingen zoveel materiaal werd gevonden dat Wijk bij Duurstede wel een tweede Troje wordt genoemd.

Viking
Wat betekent het woordje Viking?
Het zou het fjord, baai, rover of handelaar kunnen betekenen. Tegen het einde van de Vikingperiode waren in het West-Noors de termen vikingr en viking in omloop die zoveel betekenden als ‘iemand die op zee vecht‘, ‘rover‘ of ‘oorlog op zee‘. In het Oudnoords werd viking gebruikt voor wat wij nu piraterij op zee zouden noemen.

Vikingtijdperk
Grofweg zijn er twee periodes te onderscheiden. Van 789 tot 1000, waarbij tot 840 voornamelijk strooptochten plaatsvonden en vanaf 840 kolonisatie.
De tweede periode duurde tot ca 1200, maar een ‘echt’ einde zou ook de Slag bij Hastings kunnen zijn in 1066, waarbij Willem de Veroveraar, zelf afstammeling van Rollo de Noorman) de Angelsaksische koning Harold II versloeg.