Het slot van de toegangsdeur van de Latijnse School is kapot. Helemaal niet erg, want nu mogen we naar de Noorderkapel van de Stevenskerk voor onze les Mytische wezens.
Ik ben vroeg en er oefent een organist. Met een kopje koffie zit ik op de bank te genieten. Het heeft iets magisch, de lege kerk, het zonlicht door de hoge ramen, de orgelmuziek.

In de Noorderkapel is een café waar we de les zullen volgen. Akoestisch misschien niet geweldig, maar qua ambiance…, wow! En we beginnen met een heel oud en lang verhaal uit de Chinese mythologie.

Sun Wukong
Het boek ‘De Reis naar het Westen’ vertelt het verhaal van de apenkoning.
Op een dag viel er een stenen ei uit de hemel en na enige tijd kwam er een klein aapje uit. De omringende apen daagden hem uit door de grote waterval te gaan. Deed hij dat, dan zouden ze hem als koning aannemen.
Zo gezegd, zo gedaan. Hij gaat door de waterval en ontdekt een grote grot en zo wordt hij de apenkoning.

Hij blijkt een talentvolle aap te zijn, gaat in de leer bij een Taoïstische leraar en gaat naar de draken. Draken leven in China niet in de bergen of onder de aarde, maar in rivieren en meren. Sun Wukong steelt een toverstok van de draken en maakt hen daarmee tot zijn eeuwige vijand.

Sun Wukong wil meer en meer en dat is eeuwig leven en daarom gaat hij naar de hel om daar informatie over in te winnen, bij Yama, de god van de dood. De hel is een bureaucratie, net als de Chinese maatschappij in die tijd. Yama zegt dat Sun maar naar de hemel moet gaan, want dat is echt de perfecte bureaucratie.
Zo gezegd, zo gedaan en hij klopt aan bij de jaden keizer.

Sun wordt onderdehand door iedereen gezien als een druktemakertje met veel te veel eisen. Yama, de god van de dood, beklaagt zich over hem bij de Jaden keizer. De keizer weet een oplossing: Sun wordt aangesteld als hemelse stalmeester. Al snel komt hij er achter dat hij niet meer is dan een hemelse drollenschepper, maar hij laat zich niet uit het veld slaan en noemt zichzelf: de wijze gelijk aan de hemel. Hij voert ook nog eens niets uit, omdat hij anderen zijn werk laat uitvoeren.

Hij wil nog meer, nl. onsterfelijk worden. Het is de tijd van het perzikenfeest, dat om de 4000 jaar wordt gehouden, waarbij de goden door het eten van perziken hun onsterfelijkheid verlengen. Sun eet alle perziken op, bedenkt dan dat hij nu echt in de problemen zit en gaat op pad om alle goden, onderweg naar het feest, naar een andere hemelzaal te sturen.
Chaos! Niemand weet meer waar-ie moet zijn.

Sun ontmoet Lao Tsé die onsterfelijkheidspillen maakt, en eet die ook nog maar allemaal op. Maar dan is het ook op voor Sun. Hij wordt uitgedaagd door de oorlogsgod en moet zes dagen met hem strijden. Geen van beiden overwint en daarop wordt Sun in de kookpot van Lao Tsé gestopt, die goed wordt opgestookt, twee weken lang.
Sun houdt zich vast aan de rand en overleeft wonderbaarlijk en is harder en sterker dan ooit.

Dan komt een nieuwe persoon op het toneel: Guanyin. Zij daagt hem uit naar de rand van het universum te springen. Makkie, en dat doet Sun. Hij vindt daar vijf pilaren en schrijft op de middelste: ‘Sun was hier‘, plast er ook nog even tegen aan en springt dan weer terug.
Tot zijn grote schrik wordt hij keihard uitgelachen. Hij kijkt om zich heen en ziet dan dat hij op de hand van Guanyin staat en dat de pilaren de vingers van Guayin zijn. Zover was hij dus niet gekomen.
Sun wordt opgesloten voor de volgende 500 jaar.

Het is zo op het oog een grappig en spannend en soms bizar verhaal over een rebels aapje, maar als je beter kijkt is het een politiek verhaal. De Jaden keizer en zijn perfecte bureaucratie van de hemel staan voor het Confucianisme, Sun staat voor het Taoïsme, Guanyin voor het Boedhisme.

Simpel gezegd: het mytische wezen geeft het goede voorbeeld of is een verschrikkelijke lastpak. Maar, zo simpel ligt het misschien toch niet?

Structuralisme
* Elke cultuur heeft een eigen unieke mythologie.
* In Nederland bijv. christendom en staatsreligie (civil religion) zoals die zich bijv. uit rond Koningsdag en Bevrijdingsdag.

Dat klinkt geloofwaardig, maar als je ook maar iets dieper kijkt klopt hier iets niet. Iedereen is onderdeel van meer dan één groep. Je bent Nederlander, inwoner van je provincie, je woonplaats, lid van club zus of vereniging zo, je gaat naar kerk, moskee, synagoge of tempel, vul maar aan. In iedere omstandigheid kun je te maken hebben met andere verhalen die soms overlappen, soms elkaar zelfs tegenspreken.

Het structuralisme wil een verklaring geven voor de onoverkoombare tegenstellingen en die met elkaar paren. Goed vs slecht, wit vs zwart, laag vs hoog en soms een stapeling hiervan. Mythes proberen in die tegenstellingen (dichotomiën) te bemiddelen. Kijk maar naar het verhaal van Sun.

Post-structuralisme
* een cultuur is een verzameling van veel verschillende groepen
* elke subgroep heeft een mythologie
* er zijn verschillende en verschuivende grenzen
* en een complex systeem van dominantie
* er is intersectionaliteit

Je kunt een verticale scheiding maken. Goden staan tegenover de mensen als een afbeelding van de ideale wereld en onze werkelijkheid.
Ook een horizontale scheiding is mogelijk. Goden staan dan tegenover demomen zoals de wij-groep tegen de ‘ander’.

Het post-structuralisme gaat daar deels in mee, maar stelt wel weer een vraag: welke orde, welke werkelijkheid is de ideale?
Je kunt dan twee kanten op: subhumanisatie of superhumanisatie.
Bij subhumanisatie ga je de ander met dieren vergelijken. Twee voorbeelden worden aangehaald. De Jood als een inhalige wolf in 19e eeuw Frankrijk of de Russische soldaat als een varken in de oorlog met Oekraïne.

Superhumanisatie gaat mensen bovennatuurlijke krachten toedichten en als demonen zien. De heksenvervolging is hiervan een heel goed voorbeeld.

Ook hierin kun je weer een horizontale scheiding maken. De goden van de andere groep zijn demonen, wat goed is jou is slecht voor de ander, wat lastig is voor jou is bevrijdend voor een ander.

Verborgen levens
Extra-sociale wezens kunnen als symbolen meerdere betekenissen dragen voor meerdere groepen en zo een verborgen groep ten dienste zijn. Zo is de weerwolf van een demon ook een beeld geworden binnen de LHBTIQA+ gemeenschap.
Want als jouw bestaan niet wordt gezien als legitiem, waar moet je dan heen? Dan kunnen mytische wezens belangrijk worden.

Politiek
Ter voorbereiding op deze les lazen we een stuk over IJslandse elven, de huldufólk ofwel het verborgen volk.
Deze wezens zijn er de reden van dat wegen soms worden omgelegd of rotsblokken blijven staan op ogenschijnlijk ongelukkige plekken. Daar wonen de huldufólk en zij hebben ook recht op een woonplaats. Deze huldufólk zijn altijd gekleed in de oude IJslandse dracht, zijn boeren, werken met oude methodes en gereedschappen en verbeelden zo de tegenstand en het ongemak van de mensen tegen en met de modernisering.

In het kort
Doordat mythische wezens symbolen zijn voor de sociale orde en omdat samenlevingen complex zijn met meerdere sociale ordes, worden mythische wezens op meerdere manieren ingezet. Of een mythisch wezen vóór of tegen een bepaalde orde is ligt aan wie je het vraagt. Door deze wisselende evaluatie zijn mythische wezens rijke dragers van betekenis. Doordat sociale kwesties echt zijn, voelen de mythische wezens ook echt aan.