Als ik om zes uur op de fiets naar het station stap is het heel fris. Maar het wordt mooi weer vandaag en ik wil een lange wandeling maken, dus…
En zo sta ik na een reis met trein en metro in Spijkenisse. Ik laat het moderne nieuwe centrum snel achter me. Bij de Grote Kerk en op de dijk is het nog wel sfeervol, alleen leeg, zo vroeg.
En dan gauw op pad!

Boezem
Al snel loop ik op de Breekade langs de Vierambachtenboezem. Tot de aanleg van deze boezem is al in de 16e eeuw besloten, door de ambachten Geervliet, Biert, Simonshaven en Spijkenisse. In 1566 maalden poldermolens het overtollige water naar de boezem van waaruit het via de haven van Spijkenisse in de Oude Maas terechtkwam.
Molens wachten op wind en mettertijd zijn de molens vervangen door een stoomgemaal en dat weer door een electrisch gemaal, want de eeuwenoude boezem doet nog steeds dienst.
Terzijde: Boezem is een waterloop waarin polderwater wordt geloosd. Het is zeer waarschijnlijk hetzelfde woord dat voor boezem als borst wordt gebruikt. Oorspronkelijk betekent het iets al ‘uitholling, verbreding, diepte’. Zie ook schoorsteenboezem voor waar de schoorsteen zich verbreedt.

Tram
Via de Malledijk en het Mallebos kom ik bij een prachtig fietspad. Ik ben op het tracé van de voormalige tramlijn Spijkenisse-Hellevoetsluis, een spoor dat ik een groot deel van de dag zal blijven volgen.
Op 1 november 1905 werd deze lijn geopend door de RTM. De lijn was belangrijk voor de ontsluiting van de Zuid-Hollandse Eilanden. In Hellevoetsluis sloot het aan op het veer naar Middelharnis. Het was de op één na laatste streektram die werd opgeheven, op 14 februari 1966.
Er zijn nog pogingen gedaan om een museumtram te exploiteren, maar nu is het een prachtig fietspad dat het hele tracé volgt. Bij sommige kruisingen zijn wel extra bochten toegevoegd. Alleen in Nieuwenhoorn in Hellevoetsluis is het station nog aanwezig, nu een café, verder zijn alle gebouwen verdwenen.

Biert
Het is prachtig weer geworden intussen en het uitzicht is schitterend. Als ik achterom kijk zie ik de hoogbouw van Spijkenisse en de industrie van de Rotterdamse havens, maar voor me zie ik weilanden en her en der wat huizen. Alles lijkt wel in bloei te staan. De kastanjes dragen kaarsjes, de bermen zijn geel en wit van koolzaad en fluitenkruid, de meidoorns hebben bijna mollige witte bloesemtakken.
Bij de huizen bloeien blauwe regen en seringen.
Biert, een kleine buurtschap met maar een paar huizen, was in de Middeleeuwen een ambachtsheerlijkheid. Het wordt in 1304 voor het eerst genoemd als Nicolaas II van Putten het gebied tussen Vriesland en Biervliet mag inpolderen. Biervliet, Geervliet, Spijkenisse en Vriesland, allemaal eilandjes, werden door een nieuwe dijk verbonden waardoor polder Simonshaven ontstond en het hele eiland Putten met een ringdijk werd omsloten.
Biert of Biervliet groeide nooit uit tot een plaats van betekenis. Het had geen haven en na de afdamming van de Welvliet ook geen verbinding met open water. En de naam Welvliet geeft al aan dat zout water opwelde.

Simonshaven
Het kerkje is al een tijdje te zien. Het staat net buiten het dorpje op een terp mooi wit te wezen. Simonshaven. Ik wijk hier van de trambaan af en volg de dijk naar het kleine dorpje.
Bij het bedijken van de polder werd hier een haven aangelegd door de broer van Nicolaas II, Simon van (Putten en) Marckenburg. Het plaatsje ligt nu niet meer direct aan de Bernisse en heeft ook geen haven meer. Wat het wel heeft is een vrijwel perfecte ring, Zoals veel dorpen in het bedijkingslandschap van Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden is er een rondlopende straat. Meestal staat de kerk in het midden, hier dus niet.
Het staat net even buiten het dorp en als ik er heen loop, bemerk dat er een uitvaartdienst gaande is. Ik loop terug, voordat ik iets verstoor.

Sland
Slands Bakkie heet de lunchroom, naast Slands bolletje, aan Slands plaza. Sland is de plaatselijke uitspraak van Zuidland. Ook weer zo’n ringdorp. Een grote ring met in het midden een waterplas en een kleinere met de kerk in het midden. De toren doet mee in een wedstrijdje ‘welke toren staat het meest scheef’ maar houdt al sinds de 15e eeuw stand.
Zuidland wordt in de 13e eeuw al genoemd als Heerlijkheid Westenrijck, maar ook Blinckvliet of Blenkvliet en ook wel Couwenhoven.
Het kreeg tolrecht en stapelrecht en profiteerde mee van het succes van Geervliet en Brielle, maar bleef bescheiden. Het kreeg ook nooit stadsrechten.
Bij Slands Bakkie pauzeer ik voor de lunch.

Bij Zuidland steek ik de Bernisse over, de scheiding tussen de eilanden Putten en Voorne. Dit smalle watertje was in de vroege middeleeuwen de verbinding tussen de Brielse Maas en het Haringvliet en een belangrijke waterweg. Na de Sint Elisabethsvloed van 1421 verzandde de rivier en verloor het aan betekenis.

Oudenhoorn
Vanaf Zuidland blijf ik de voormalige tramlijn volgen. Bij Oudenhoorn loop ik toch even het dorpje in. Het dorpje is ontstaan in een nieuwlandpolder, op de schorren van het oude Hellevoetsluis. De 14e eeuwse kerk staat in het midden van, inderdaad, de Ring, die hier trouwens bijna vierkant is.
En verder gaat het weer.

Onderweg zie ik overal vogels in de weer. Ganzen zijn met hun jongen, kleine grijsbruine donsballetjes, in een weiland aan het fourageren.
Twee eenden die zijn geland op het water krijgen drie charges van vader meerkoet te verduren, terwijl moeder meerkoet een paar meter verderop haar zwartrode jonkies in veiligheid brengt.
Een ganzenpaar heeft een groot nest gebouwd. Ik hoor zelfs al een koekoek in de verte en bewonder een fuut die een nest heeft gebouwd op een oud stuk reddingsboei.

Hellevoetsluis
Al snel loop ik de bebouwing van dit dorp in. Bij de kruising met de Oostdijk staat het enig bewaard gebleven station van de tramlijn, café het Oude Tramstation, in het voormalige dorpje Nieuwenhoorn.
Langs de oever van het Kanaal door Voorne loop ik naar het Haringvliet. Ik zie de oude vestingwerken opdoemen van de oude vestingplaats.

Als ik de oude vesting inloop, zie ik plezierjachten liggen en veel nieuwbouw, soms felgekleurd. In de haven liggen ook oude marineschepen, de houten mijnenjager Nautilus, het knalrode lichtschip de Noord Hinder en het ramschip Buffel.

Het haventje van het 15e eeuwse dorpje Nieuw Helvoet werd belangwekkend omdat de Maasmonding verzandde. De Staten lieten hun oog vallen op dit haventje en het werd één van de belangrijkste oorlogshavens van Nederland. Het haventje werd in de loop der jaren omgeturnd tot een langgerekt smal fort, met vestingwerken, een kerk, een bestuurscentrum, een kruithuis, een wapendepot en één poort (de Brielsepoort). In die tijd kon je hier Michiel de Ruyter en Maarten Tromp tegen het lijf lopen.
De Zilvervloot van Piet Hein werd in 1629 op de rede van Hellevoetsluit ontscheept.
In 1688 stak Willem III hier van wal om naar Engeland te gaan. The Glorious Revolution, waarbij hij met hulp van het Engelse Parlement, zijn katholieke schoonvader afzette en samen met zijn vrouw koning en koningin van Engeland werd.
Ruim 200 jaar tot 1834 voer dagelijks een pakketboot van Hellevoetsluis naar Harwich en vice versa voor de Britse posterijen.

Buitengewoon opzichter Jan Blanken legde een zeesluis en een droogdok aan. Dit droogdok heeft een grote loods waar een tentoonstelling te zien is over de IJzeren Eeuw (overgang van houten naar stalen schepen) en een tijdlijn van Hellevoetsluis.

In de Tweede Wereldoorlog werd veel van het oude stadje vernield door de Duitsers die schootsveld wilde hebben. Vandaar de vele nieuwbouw in de oude kern. Maar toch is het hier zeer sfeervol en blijft er nog genoeg te bekijken. En dat bewaar ik dan maar voor een volgende keer!