Deze column is geschreven voor de Historische Kring West-Betuwe.

Ik probeer me de feestvreugde voor te stellen van 5 mei 1945 en zeker die van 5 mei 1946, de eerste verjaardag van de bevrijding. En dan wil je vrolijke kleding dragen, maar wat? Na vijf jaar oorlog heb je niet veel meer over. Maar ik heb in het Rijksmuseum wel eens een bevrijdingsrok gezien, een rok van kleurig patchwork.

Mevrouw Temminck-van Berk uit Geldermalsen heeft zo’n echte bevrijdingsrok gedragen. Haar moeder had in 1945 deze rok gemaakt. En in 1953 tijdens de Bevrijdingsoptocht in Tuindorp mocht zij die rok dragen, met elastiek om haar middel. Helaas heeft ze de rok niet meer. Zij leende hem uit voor een tentoonstelling en daarna zou de rok naar een museum gaan. Maar of dat gebeurd is?

De feest- of bevrijdingsrok is deels een spontane uiting van feestvreugde. Rond 5 mei 1945 liepen er her en der in Nederland vrouwen rond met kleurige patchworkrokken met als overheersende kleuren oranje, rood, wit en blauw. Het patchwork werd veelal op een oude rok vastgezet.

Symboliek
Daarnaast was er een meer gestructureerde vorm waarbij de feest- of bevrijdingsrok voor veel meer kwam te staan. Harmonie, saamhorigheid, samenwerking, wederopbouw, opbouw uit afbraak, vernieuwing van de samenleving, uit iets ouds iets nieuws maken. Het doorbreken van de hokjesgeest, aanvaarding van het verleden en vertrouwen in de toekomst. En dankbaarheid voor wat behouden werd.
De aanjager hiervan was Mies  Bossevain-van Lennep, een Amsterdams feministe en verzetsstrijder. Zij had tijdens de oorlog twee van haar drie zonen verloren (gefusilleerd), haar derde zoon, haar man en zijzelf hadden de concentratiekampen overleefd. In de kampen had zij de vrouwelijke solidariteit leren kennen en hierop voortbordurend wilde ze meer vrouwelijke invloed in het openbare leven en richtte ze een vrouwenpartij op.

Het idee van een nationale feestrok baseerde ze op een dasje dat ze tijdens haar gevangenschap had toegestuurd gekregen. Dit dasje was gemaakt van lapjes van kledingstukken van vrienden en familie: een dasje met herinneringen.

Een kleurige rok (vrouwelijk kledingstuk bij uitstek) van allerlei lapjes, al dan niet geborduurd met namen en data, zou eenheid in verscheidenheid symboliseren. Er kwam zelfs een feestrok-lied.
De rokken (alleen de zelfgemaakte) werden geregistreerd in het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging, uiteindelijk zo’n 4000 in totaal.

Richtlijnen
Een rok moest aan bepaalde voorwaarden voldoen. De zoom moest uit effen driehoeken bestaan, met de datum 5 mei 1945 middenvoor. Sommigen hebben 5 mei 1946, de eerste verjaardag van de bevrijding.
De rok droeg je op nationale feestdagen maar ook op eigen belangrijke feesten. Al die feesten en data (en ook dieptepunten) verwerkte je dan op je rok. Zo’n rok kon dan een uniek levensverhaal vertolken en dan van moeder op dochter worden doorgegeven. Althans, dat was de bedoeling. Hoeveel rokken zullen er daadwerkelijk van moeder op dochter zijn doorgegeven?

1953
Op de foto uit 1953 zie ik twee prachtig uitgedoste meisjes. Hun fietsen zijn voorzien van feestbogen en mevrouw Temminck mag de rok van haar moeder dragen. Haar brede glimlach spreekt boekdelen. Natuurlijk is de rok veel te groot voor haar vijf jaren (vandaar het elastiek) maar dat deert niet: het is feest!

Beluister ook de podcast van het Rijksmuseum
https://www.rijksmuseum.nl/nl/stories/podcast/story/bevrijdingsrok