Te Riviere
Stoer staat ze voor het restant van haar kasteel Te Riviere. Het onderste deel van de donjon (woontoren) wordt bijna omarmd door het nieuwe stadhuis. Er zijn werkzaamheden geweest, overal nog afzettingslinten en dranghekken, maar Aleid staat er nog steeds.
En zo stond ze eeuwen geleden ook. Voor graafschap Holland, voor Schiedam, voor bescherming en veiligheid.
Haar broer Willem II van Holland was in 1250 begonnen met het aanleggen van een dijk en zij zorgde er tijdens haar regeerperiode voor dat de dijk verder wordt gebouwd en versterkt, alles voor droge voeten.

Ik wandel vandaag het tracé van de Schielands Hoge Zeedijk, een prachtige naam die fascineert. En tegelijk onvindbaar in het straatbeeld van Schiedam, Mathenesse, Delfshaven en Rotterdam. Daarom raadpleeg ik Wikipedia en daar komt een lijstje straatnamen tevoorschijn en dat is de basis van de route van vandaag.
En uiteraard koppel ik die aan muziek in de Laurens, waar de dijk vlak langs loopt.

Aleid
Schiedam, daar start ik vanmorgen. Vanuit het station loop ik eerst naar het restant van kasteel Te Riviere. En het stoere beeld: gravin Aleid van Holland.
Geboren in 1228, dochter van Floris IV van Holland en Machteld van Brabant, getrouwd met Jan van Avesnes (uit het huis Henegouwen), leenvrouwe van de koningen van Schotland, en na de dood van haar man (1257) regentes over Henegouwen. Na de dood van haar broers Willem (1256) en Floris de Voogd (1258) wierp ze zich op als regentes van Holland voor de vierjarige Floris V van Holland.

Ze vestigt zich in Holland en koopt in 1258 de polder Nuwer Scye van Dirk Bokel, ter hoogte van het huidige Schiedam. De zeedijk naderde zijn voltooiing en de polder werd daardoor aantrekkelijk, want beter beschermd tegen het water.

En hier liet ze haar kasteel bouwen, rechthoekig met bijgebouwen, zo’n 60 bij 55 meter. Alleen de kelder en het onderste deel van het woonvertrek zijn nog zichtbaar.
Vanaf deze plek had Aleid de controle over de Schie. Ze gaf Schiedam stadsrechten (1275), liet een kerk, een begijnhof en een gasthuis bouwen.
Aleid stierf in 1284 in Dordrecht. Frappant detail: haar zoon Gwijde (Guy) van Avesnes werd bisschop van Utrecht en gaf Amsterdam stadsrechten.

Schielands Hoge Zeedijk
Over de Broersvest loop ik naar de Rotterdamsedijk en dan ben ik op de Schielandse Hoge Zeedijk. Bij het Pompgebouw uit 1922 is heel duidelijk te zien dat ik op een hoge dijk loop. De straat ligt diep onder aan de dijk. Aan de overkant van de weg zijn de havens te zien en een groot zeeschip.

Ik loop ongemerkt Rotterdam in, waar de dijk officieel Schiedamseweg heet. Bij het Marconiplein zie ik links een wandelpad met daarnaast een spoorsein. Het is het restant van de Havenspoorlijn West, die hier de diverse havens aandeed en die heel belangrijk was voor pakketdienst Van Gend & Loos.

Mathenesse
Ik beland op de Mathenesserdijk, genoemd naar de oude ambachtsheerlijkheid Mathenesse. De eerste vermelding is uit 1276. Oudst bekende ambachtsheer is Dirk Bokel, die rond 1250 vermoedelijk de dam in de Schie liet aanleggen. Zijn kleinzoon verwerft later het Huis Te Riviere en noemt zichzelf en het huis Mathenesse.
Terzijde: die naam komt van made (weiland vlg Engels meadow) en nes (aangeslibde landtong vgl neus).
Als ik op TopoTijdreis kijk, zie ik een eeuw geleden ter weerszijden van de dijk de polders Nieuw- en Oud-Mathenesse liggen. Nu staan deze polders vol met woningen en bedrijven.
Bij de Delfshavense Schie daal ik af naar het water om onder de brug door de verkeersweg te ontwijken. Aan de overkant loop ik weer over de dijk verder.
Langs de molenromp De Graankorrel loop ik een brug op en sta ik aan de haven van Delfshaven.

Delfshaven
Delfshaven was een ‘kolonie’ van Delft, onstaan in 1389, toen de Delfshavense Schie werd gegraven zodat Delft een verbinding kreeg met de Maas. Bij de sluis ontstond dit kleine havenplaatsje, dat in de loop der tijd uitgroeide tot een welwarend centrum van haringvisserij en walvisvaart. Nu staan er aan de haven jeneverpakhuizen, een standbeeld van Piet Hein (hier geboren), en natuurlijk de Oude- of Pelgrimsvaderskerk.

Rotterdam
Via de Havenstraat loop ik naar de Westzeedijk richting ambacht Schoonderloo, maar daar is niets meer van te zien. Het enige dat herinnert aan dit plaatsje is de Sint-Jobshaven, genoemd naar de Sint-Jobskapel van Schoonderloo, die moest wijken voor de aanleg van deze haven.

Ik kom bij de Parkhaven met de Parksluizen, een rijksmonument uit de jaren 1931-33, aangelegd om de Coolhaven en de Parkhaven te verbinden. Schuin voor de Euromast (bewaar ik voor een volgende keer), rechts de Nieuwe Maas en schuin achter me een enorm gebouw. Even zoeken: het is het voormalige kantoor van de belastingdienst dat hier van 1948 tot 1996 zat. Aan de Puntegaalstraat, in de volksmond de Plukmekaalstraat genoemd.

Het voormalige Dijkzigt, nu Erasmus Medisch Centrum, schittert wit tegen de intens blauwe lucht. Pal er tegenover een houten gebouw met sfeervol kleurrijk houtsnijwerk: de Noorse Zeemanskerk. Gebouwd in 1914 in de 17e eeuwse Noorse bouwstijl. Wat een contrast.
Iets verderop nog zo’n contrast. Ik loop inmiddels op het razenddrukke Vasteland en aan de overkant schittert het goud van de koepel van de Alexander Nevskikerk, terwijl daarachter een wolkenkrabber torent.

Linksaf naar de Schiedamsedijk, waar rechts de museumhaven ligt. Oude kranen en schepen steken af tegen de nieuwbouw. Als ik de Blaak oversteek loop ik de Korte Hoogstraat in en als een grote verrassing staat het Schielandshuis: 17e eeuws Hollands classicisme temidden van moderne nieuwbouw.

Schielandshuis
Dit bestuursgebouw werd tussen 1662 en 1665 gebouwd voor en in opdracht van het hoogheemraadschap Schieland. Het heeft de allure van een stadspaleis en heeft bijna anderhalve eeuw dienst gedaan als onderkomen van het polderbestuur.
Terzijde: Napoleon heeft hier verbleven, van 25 tot en met 27 oktober 1811. Enkele jaren laten bracht Tsaar Alexander I van Rusland een bezoek aan het Schielandshuis. Hij weigerde de kamer te betreden waar Napoleon had geslapen.

Hoogheemraadschap Schieland
Het Hoogheemraadschap Schieland is onstaan in 1273, op 14 mei van dat jaar bekrachtigd met een privilege door Floris V. Floris voegde daarmee de vele al ingedijkte gebiedjes samen en stelde deze onder één gezag. Alles was nog lang niet ontwaterd en droog. Het privilege had tot doel de dijkplicht van inwoners te controleren en die zo nodig af te dwingen. Niet alleen bescherming van water van buitenaf was een taak, ook afvloeien van een teveel binnen de dijk.

Muziek
Het laatste stuk: de Hoogstraat. Tussen winkelend publiek en een draaiorgel hoor ik de klanken van het carillon van de Laurens. Wat blijf ik dat toch mooi vinden.
Ik plof bij Erasmus op een bankje en luister naar Bach terwijl ik een broodje opeet.

En dan gauw de Laurens in.
Vanmiddag is de officieuze opening van het orgelseizoen, met organisten uit Rotterdam en het Amstel Saxofoonkwartet. Op drie verschillende orgels wordt gespeeld, maar het meeste op de rode reus, het grote Marcussen-orgel uit 1973. met o.a. het fameuze Grand choeur dialoque voor twee orgels van Gigout, natuurlijk een prelude en fuga van Bach (BWV543) en nog veel meer moois met het Allegro uit Widors Zesde Symfonie als waardig besluit van een prachtig dagje Rotterdam.

Cirkel
Ik begon bij een beeld (Aleid) en eindigde ook bij een beeld (Erasmus). Onderweg is nog veel meer kunst te zien, maar het meest frappante vond ik het beeld bij het Schielandshuis. Nee, niet dat van Pim Fortuin, nee, dat van Willem IV van Holland, ook wel bekend als Avesnes of Henegeouwen. Het moderne beeld laat een vechtersbaas zien, geharnast, zwaard geheven, vizier gesloten, op zijn steigerend paard. Hij liet het leven in Warns in de slag bij Stavoren en hij was de achterkleinzoon van Aleid.