Echt zo’n kneuterig begin van de dag. Niet te vroeg en niet te laat opstaan, bed afhalen, wasje draaien, ontbijt eten met de krant er bij, dan een kopje koffie met een handvol pepernoten, tas klaarmaken en dan das en jas pakken en naar de trein.

In de trein zit ik lekker met mijn oortjes in te luisteren naar NPO Klassiek, eerst Musica Religiosa en dan een Goedemorgen met… Ik zit zowaar een sok te breien, hoe kneuterig wil je het hebben. Op de Veluwe zie ik restanten van de sneeuw van de afgelopen dagen nog liggen en in Apeldoorn in de Hoofdstraat is het gezellig druk en overal hangt al kerstversiering.

In de ontvangstruimte van Paleis het Loo en op de laan naar het paleis staan ook al overal kerstbomen. Eenmaal bij het Paleis mag ik naar links over het gladde plein (sneeuw- en ijsresten) om dan af te dalen in de verrassend grote en lichte ondergrondse tentoonstellingsruimte. Als je daar rondloopt heb je echt niet het idee dat je zo ver onder de grond zit. Het witte marmer, het glazen dak (dat tevens vijverbodem is) en de vernuftige verlichting dragen bij aan die illusie.

Paleis het Loo beschikt over een volledige serie van de zeefdrukken van Andy Warhol, met als titel Reigning Queens. Warhol maakte deze zeefdrukportretten in 1985 van de vier koninginnen die regeerden. Net als met etsen, lytho’s (steendruk), linoleumdruk en houtdruk, kun je van één ontwerp meerdere afdrukken maken en dat deed Warhol. Van iedere beeltenis van de koninginnen maakte hij meerdere afdrukken. De vier volgens hem mooiste en beste werden uitgebracht in een oplage van 40. Ook maakte hij een Royal Edition in een oplage van 30. Hieraan was diamantstof toegevoegd. Paleis het Loo kocht één zo’n Royal serie in 1986.
De zeefdrukken zijn op papier gedrukt en daarom kwestbaar. In Oisterwijk werd onlangs een kunstroof gepleegd waarbij vier werken uit een serie van Reigning Queens werden buitgemaakt. Twee werden uit de lijst gehaald en bleven op straat achter en zijn daardoor waardeloos geworden. Die andere twee zijn wie weet waar gebleven.

Zeefdrukken:
Het principe van de zeefdruktechniek is doordruk. Een stuk fijn gaas van zijde, polyester of staal wordt over een raamwerk gespannen. Het zeefdrukraam wordt vervolgens voorzien van een laag emulsie (lichtgevoelige vloeistof) die door middel van een belichtingstafel belicht wordt. De op het positief aanwezige donkere vlakken worden bij het ontwikkelen weggewassen zodat doorlatende plekken op het zeefdrukraam ontstaan, waar de inkt doorheen gedrukt wordt.
Men brengt de inkt op het raam aan en smeert deze met behulp van een rakel uit, waardoor de vorm van de sjabloon op het te bedrukken voorwerp (de beelddrager) wordt afgedrukt. Deze techniek kan herhaald worden met verschillende kleuren en vormen die naast elkaar of over elkaar worden gedrukt.

Tussen 2006 en 2008 heb ik voor de lol 36 lessen kunstgeschiedenis gevolgd en uiteraard kwam daarin de popart ook voorbij, een kunststroming gekenmerkt door het gebruik van alledaagse voorwerpen, populaire cultuuriconen en massaproductie-elementen in kunstwerken. Andy Warhol was één van de kunstenaars in deze stroming.

HIj wilde net zo beroemd worden als de koningin van Engeland, zei hij in 1958, en het lukt hem om als pionier van de popart inderdaad wereldberoemd te worden.

Royals en beroemdheden boeiden hem ontzettend. In 1985 bedenkt hij een project om de vier dan regerende vorstinnen te vereeuwigen. Koning Beatrix van Nederland, koningin Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk, koningin Margrethe II van Denemaken en koningin Ntombi Tfwala van Swaziland (het huidige koninkrijk Eswatini).
Hij gebruikt foto’s die hij sterk vereenvoudigt en dan gaat hij spelen met kleuren en kleurvlakken. Ik heb zelf een workshop zeefdrukken gevolgd en heb daar geleerd dat het heel nauw luistert hoe je de zeef op het papier plaatst. Een milimeter verschil en je kunstwerk kan in de oudpapierbak. Er zullen heel wat drukken gemaakt zijn aleer deze serie kon worden gemaakt.

Koningin Beatrix was de enige die direct positief reageerde op het voorstel, al wilde ze wel een proef zien. Koningin Elizabeth stemt ook toe en laat hem vrij in de uitwerking van het portret. Koningin Margrethe reageert eerst afwijzend, vooral vanwege de levensstijl van de kunstenaar, maar stemt uiteindelijk toch in. Het wordt haar meest iconische portret.
Ntombi Tfwala regeerde drie jaar lang (tussen 1983 en 1986) als koningin- regentes over Swaziland, het tegenwoordige koninkrijk Eswatini. Warhol krijgt geen toestemming voor zijn project omdat de regering vindt dat het niet gepast is om geld te verdienen aan het portret van de koningin.

De portretten hangen in een soort grote ovaal in de ruimte. Vanwege de kwetsbaarheid is het licht gedempt en de ruimte is in ware popartstijl ingericht, met de typerende stippels.

Het diamantstof glinstert op ieder portret en ieder portret heeft een eigen karakter, door het kleurgebruik, maar ook doordat er vormen aan toegevoegd zijn. Ik neem rustig de tijd om alles in me op te nemen.

Dan ga ik nog even verder de grote marmeren gang door naar het paleis. Ik dwaal door de kamers van Wilhelmina, Hendrik en Juliana en aan de oostzijde door die van Willem en Mary, de bouwers van dit paleis. Je komt ze wel heel dicht op de huid, hier.
En alles is al prachtig versierd met het oog op kerst. Schitterende kerstbomen, mooie guirlandes, grote bakken met kerststerren en andere bloemen.
Ik daal af naar de kelder, waar een schelpengrot is ingericht met daarnaast een keukentje. Hier zat Mary graag in de zomer, hier was het koel en hier kon ze haar hobby’s uitoefenen zoals bloemschikken en boter en kaas maken.

Ik loop de grote laan af naar de voormalige garage van prins Hendrik voor koffie mét en dan steek ik over naar de stallen. Hier staan diverse koetsen, auto’s en sledes. Eén ervan staat afgebeeld op een groot schilderij aan de stalmuur. Koningin Emma met de jonge Wilhelmina op een kleine arreslee, dik ingepakt, koetsier achterop (alleen voor het remmen, want Wilhelmina mende zelf). De slee is van zilver(!) en is gebruikt hier op de domeinen van het Loo in de winter.

Ik wandel naar het station en loop even binnen in de Onze Lieve Vrouwekerk. Op deze grijze zaterdagmiddag is het warm en licht in deze mooie neogotische kerk.

Was het alleen maar genoegelijk?
Nou nee, want in de zaal naast de portretten wordt een meubelstuk in de spotlights gezet. Aangekocht door koning Willem III in 1872. De slavernij was officieel afgeschaft en toch kocht hij een kast waar twee gebeeldhouwde geketende zwarte mannen geknield het bovendeel van de kast torsen. De kettingen zijn echt en zwaaien lichtjes heen en weer.
Het heeft zijn weerklank in de zaal met de koninginnenportretten. De koningin van Swaziland wilde niet geportretteerd worden. Toch kreeg Warhol via een zakenpartner een foto van haar in handen en die heeft hij gebruikt. HIj voegde nog een verentooi toe, zonder oog te hebben voor de culturele betekenis hiervan.
Het zijn mooie portretten, daar niet van, maar respectvol is het niet.

Als ik dit stukje klaar heb, ga ik lekker een beker chocolademelk maken (met melk en cacao, dus niet uit een pak). Met pepernoten erbij, echte pepernoten, die taaitaaibrokjes. Een genoegelijk einde aan een fijne dag. Genoegelijk, echt zo’n ouderwets woord wat past bij deze tijd van het jaar, vind ik.