Mijn weekend begon al weer met een avondje muziek. Ik ben in de oude Pieterskerk van Utrecht. Bouw van deze kerk begon al in 1039 en in 1048 werd de kerk ingewijd, bijna 1000 jaar geleden. De Romaanse kerk heeft een gotisch koor, letterlijk een hoogkoor want bovenop de crypte gebouwd, en gotische kapellen aan weerszijden. Karakteristiek zijn de uit één stuk rode zandsteen gehouwen pilaren.
The Gents verzorgen vanavond een prachtig programma van oude en nieuwe muziek, van William Byrd tot Bløf en spirituals en van Poulenc tot Jules de Corte en Billy Joel, omgeven door een soundscape van gitaar, fluit, windchimes, saxofoon en klokkenspel.
Muziek: ik ben er dol op. Kun je zonder leven? Vast wel. Het is geen eerste levensbehoefte. Maar mét is het leven wel een heel stuk mooier.

En vandaag? Vandaag ben ik in de buurt, op Thedingsweert, net aan de rand van de stad, waar ik samen met 10 andere deelnemers een workshop broodbakken volg. Ik bak zo nu en dan wel eens een brood. Ik heb zelfs een prachtige Kenwood-mixer staan (tweedehandsje maar nog prima in orde), maar de resultaten zijn niet om over naar huis te schrijven. Te hard, te klein, te donker.
Te weinig geduld ook om het deeg te laten rijzen en waarschijnlijk doe ik ook de verkeerde dingen tijdens het kneden.

Brood: het is zo gewoon. Het is een straf (op water en brood gezet worden) of je hebt het nodig, broodnodig. Het is in sommige Oost-Europese landen een cadeau bij de ontvangst (brood met zout) en soms gooien we het heel makkelijk weg (de kapjes).
Het is een basisvoedsel en we vinden het heel gewoon dat het er is, elke dag.

De geschiedenis van het brood gaat tot 30.000 jaar terug. Toen zou brood ontstaan zijn uit gekneusde graankorrels die met water tot een soort pap werden gemengd. Deze pap werd gekookt en ingedikt en daarna in de zon gelegd om te drogen of op stenen in het vuur gebakken. Het platte brood zoals we dat nu nog kennen als tortilla’s, naan en roti is hier een voorbeeld van. Broden die dus niet gerezen zijn.

Egypte wordt meestal aangeduid als de oorsprong van het gerezen brood. Het eerste gerezen brood is gemaakt door spontane fermentatie (gisting), net zoals het eerste bier ook is onstaan.
Het bewust toepassen van ‘starters’ (gist, zuurdesem of bier) kwam later.

Je zou denken dat brood als voedingsmiddel pas in zwang kwam toen de jager-verzamelaars door de eerste landbouwers werden ‘verdreven’, maar dat is dus niet het geval. Ook jager-verzamelaars bakten ongerezen broden.

Later werd de kwaliteit van het graan dusdanig dat brood op grotere schaal kon worden gebakken. En in de 12e eeuw werd brood in Europa de basis van het volksvoedsel. Wittebrood of herenbrood was luxevoedsel, gemaakt van tarwebloem. Arme mensen aten doorgaans brood dat helemaal geen tarwe bevatte, maar uit rogge, haver, gierst of boekweit bestond.

Wij maken in de workshop vandaag diverse soorten witbrood en drie volkorenbroden.
Op de roestvrijstalen werkbanken staan de deegkommen met afgewogen grondstoffen al klaar, met de onmisbare deegschraper. Na een korte demonstratie van de bakker, mogen we zelf het deeg gaan maken en kneden.
En ik zal je vertellen: dat is zwaar werk. En ik ga nu begrijpen wat ik al die jaren verkeerd heb gedaan. Te weinig geduld, te kort kneden, te snel water of bloem toevoegen als het te droog of te nat aanvoelde.
Hoe lang we moeten kneden? Eigenlijk een half uur, maar na een kwartier gooit de bakker al onze deegklompen in de machine en een paar minuten later hebben we een prachtig mooi deeg op onze werkplek liggen.

We krijgen les over broodvormen, over rijzen (bulkrijs, bolrijs, puntrijs, rijskast, bakrijs), hoe je brood moet opbollen, decoreren met een mesje en met zaden en pitten. We vlechten zachte broodjes, maken drie vloerbroden, 12 harde puntjes en twee stokbroden met kaas en ui.
Met afgeladen tassen ga ik op huis aan en mijn vriezer ligt nu vol.

Met maar een paar ingrediënten maak je een prachtig product. Meel, water, gist, suiker, zout, boter, beetje melkpoeder. En terwijl ik bezig was met kneden en vormen, voelde ik dat het leeft. Het koolzuur dat ontsnapt uit het brood, de gluten die zich ontwikkelen, de elasticiteit, het huidje dat op het deeg ontstaat, het vliesje dat je kunt trekken als het deeg goed is.
En dan het rijzen en bakken. Met verbazing kijken we naar het rijzen van het deeg. Zelfs terwijl we aan het werk zijn voelen we het deeg veranderen onder onze handen. En in de oven zien we dat het rijsproces nog doorgaat.

Ik zal nu met meer respect mijn boterhammetjes benaderen. Zo gewoon is brood helemaal niet!