’s Ochtends wakker worden in een cel is wel een gewaarwording, kan ik je zeggen. En naar het toilet gaan is ook opletten. Er zijn cellen ingericht met dames- en herentoiletten en idem badcellen. Dus over de smalle gangpaden langs de railing, en vooral niet onbelangrijk: je sleutel meenemen. De kamerdeur valt automatisch dicht, in het slot. Daarom had ik de stoel schuin voor de deur gezet met mijn sleutel erop. Kon ik het niet vergeten.

Vanmorgen heb ik het gebouw wat beter bekeken en net voor vertrek heb ik de museumcellen bezocht.
Het huidige gebouw is uit 1870 en heeft tot 2007 dienst gedaan als gevangenis, maar voor die tijd stond er het Blokhuis, een dwangburcht uit het begin van de 15e eeuw, die door de eeuwen ook dienst heeft gedaan als gevangenis.
In het huidige gebouw zijn nu een bibliotheek gevestigd, het hotel (Alibi), een café (de Bak), een bar (Proefverlof), maar is ook het toneel geweest van een geweldloze overval door een Friese knokploeg op 8 december 1944.
Op die dag meldden zich twee politiemannen met drie gevangenen en een insluitingsbevel bij de gevangenis. De wacht van het Huis van Bewaring had even daarvoor telefoon gehad dat drie zwarthandelaren zouden worden afgeleverd. Maar, de politiemannen en de drie gevangenen waren in werkelijkheid leden van de Friese knokploeg. Eenmaal binnen overmeesterden ze de wachters en lieten ze andere leden van de knokploeg binnen. 51 mensen werd bevrijd, onder wie vele verzetslieden. En dat zonder maar één schot te lossen. Deze overval is het onderwerp van de film De Overval uit 1962.

Na het ontbijt is het tijd voor de laatste fietstocht van deze vakantie. Ik vond het passend de vakantie af te sluiten in Oranjewoud.
Albertine-Agnes, dochter van Frederik Hendrik en echtgenote en later weduwe van Willem Frederik van Nassau-Dietz (Ûs Heit voor de Friezen), kocht hier in 1676 het bestaande landgoed Sickingastate met nog drie boerderijen en gaf dit geheel een nieuwe naam. Oranjewoud in plaats van Schoterwold.

Ze liet er lange lanen, singels en baroktuinen aanleggen, volgens de mode van de tijd. Haar schoondochter liet het nu niet meer bestaande paleis Oranjewoud ontwerpen door Daniël Marot, bekend van Paleis het Loo.
De Oranjes kochten ook nog een kasteeltje dat Carolinenburg heette naar Carolina, de dochter van Willem IV.

Toen Willem IV eenmaal in Den Haag zijn functie als stadhouder uitoefende, kwamen de Friese Oranjes er minder, maar zijn moeder Maria Louise van Hessen-Kassel (Marijke Meu) kwam er geregeld.

Het is ook maar een paar uur onder Leeuwarden, met de fiets. En met de koets zal het niet anders geweest zijn. En daarbij, zij hoefde er alleen maar heen te reizen, al het andere werd door het personeel geregeld. En dat ze er graag kwam, kan ik me goed voorstellen.

Diverse adellijke families kochten hier ook grond aan en lieten huizen en paleisjes bouwen met als gevolg dat hier een heel aantrekkelijk geheel van huizen en parken is ontstaan.
In 2003 werd dwars op de zichtlijnen van het park een museum gebouwd, Belvédère. Het park werd gerestaureerd, de zichtlijnen werden weer zichtbaar en dat zorgt ervoor dat ik op het terras van het museum uitkijk over de Prinsenwijk en het landhuis Oranjestein, gebouwd als rentmeesterswoning voor landgoed Oranjewoud.

Het museum heeft moderne kunst in de collectie en biedt plaats aan presentaties van diverse kunstenaars. Ik loop met veel genoegen een rondje en laat me verrassen.

Ik fiets naar het station en heb geluk: nog een paar minuten en dan heb ik een rechtstreekse trein naar Utrecht te pakken. De vakantie zit er op.

In de trein zit ik na te denken over de Nassau én de Oranjes. Wat een bewogen geschiedenis in de zes eeuwen sinds de eerste Nassau op het toneel van de Nederlanden verscheen.
Op veel momenten leek de dynastieke lijn dood te lopen en werd toch via een zijstapje in de familielijn (broer, neef, achterneef) een opvolger gezocht en gevonden.
Maar ook hoe de geopolitieke werkelijkheid soms zo weerbarstig is en vlucht de enige uitweg is of lijkt (1795 en 1940) of dat de macht onbereikbaar is (1e en 2e Stadhouderloze Tijdperk).

Want macht, bezit, aanzien: dat verkrijgen was heel belangrijk.
Ook heel belangrijk: Willem IV verankerde dat erfopvolging ook via een vrouw zou kunnen gaan. Dat zorgde er voor dat Wilhelmina, Juliana en Beatrix zonder problemen koningin konden worden. En Wilhelmina zorgde er weer voor dat haar dochter een Oranje en een Nassau bleef, door niet de naam van haar man aan te nemen, maar die als titel toe te voegen aan haar eigen titels. Idem deden Juliana en Beatrix dat.
En pas sinds 1983 is de titel Prins van Oranje ook door vrouwen te dragen en Amalia is dus de eerste vrouw die deze titel mag dragen.

Zo! Da’s weer veel informatie. Nu de was draaien en back to basics!

54 km gefietst maakt 981
1 museum bezocht maakt 9