Mijn vader en moeder waren kinderen toen op 10 mei 1940, nu 84 jaar geleden, de oorlog begon, respectievelijk 7 en 9 jaar. Mijn vader maakte zich die ochtend zorgen omdat hij zijn psalmversje niet uit zijn hoofd geleerd had voor op school. Hij kwam beneden en zijn moeder zei: Er is geen school vandaag, het is oorlog. Opluchting, wist hij veel.
En in de stem van mijn moeder kon je jaren later nog de verbazing horen: Op Tweede Pinksterdag waren ze (de Duitsers) al met de motor op Kampereiland. In de agrarische samenleving waar zij opgroeide werd alles met paard en wagen gedaan. Motorvoertuigen bestonden in die kleine wereld niet.

Vandaag is het dus 10 mei en ik grijp die datum aan om een fietstocht te maken langs plaatsen die iets met de oorlog te maken hebben. Om 9 uur stap ik met mijn fiets in Geldermalsen op de trein. Naar Barneveld-Centrum.

Oorlog is van alle tijden, zie ik tijdens mijn koffie mét. Ik kijk uit op de toren van Barneveld waar Jan van Schaffelaar vanaf is gesprongen. Tijdens de Stichtse oorlog in 1482. Hij staat stram in zijn harnas op het plein voor de kerk en even later fiets ik langs Landgoed Schaffelaar, genoemd naar Jan, als eerbetoon.

Ik fiets richting Lunteren, over prachtige wegen en paden, langs beekjes en bossen. Langs geurig gemaaid gras, soms al op zweel geharkt. Het zonnetje schijnt, de wind is uiterst zwak en de temperatuur aangenaam.

Ik ben onderweg naar de Goudsberg bij Lunteren.
In de verte zie ik bossen boven alles uittorenen en het blijkt dat dat de Goudsberg is, onderdeel van de Veluwse stuwwal Meulunteren-Wageningen. en inderdaad, het is een flinke klim.
De Goudsberg, waarom daar? Het middelpunt van Nederland ligt hier een paar honder meter vandaan, maar verder? Er is een camping en een vakantiepark. Dat is het dan, toch?

Nou nee, in de jaren 1930 stond dit gebied bekend als het centrum van de NSB. Er was een complex van gebouwen neergezet dat aan het Reichsparteigelände van de NSDAP in Neurenberg moest doen denken. Mussert en andere kopstukken hielden hier openluchtbijeenkomsten met duizenden partijleden, de zgn. hagespraken.
Er is vrij weinig van over, een bouwvallige muur (de Muur van Mussert) en het ronde lage vergaderterrein, dat aan een amfitheater doet denken. De vakantiehuisjes staan aan de rand, er staan bomen, de rododendrons bloeien. Hoe onschuldig ziet het er uit.

Momenteel speelt in Duitsland de discussie over het huis van Goebbels. Het kost handenvol geld aan onderhoud,maar wat moet het worden? Het is een ‘schuldig’ gebouw. Wat je er ook mee doet, iemand zal kritiek hebben.

Hier in Lunteren dus ook. Veel is er niet meer van over en de muur zou ook tegen de vlakte moeten. Toch is het nu een nationaal monument.

Langs de rand van de stuwwal fiets ik richting Ede. Ik geniet volop van de prachtige omgeving. Zo kom ik over de Doesburgse Eng met de Doesburgse molen, een gesloten standaardmolen uit 1620.
Dan volgt huis Kernhem bij Ede en vervolgens ga ik langs de grote weg richting Arnhem.

Rechts staat ergens een schaapskooi. Het is er druk met fietsers, het restaurant aan de overkant heeft het heel druk, maar niemand komt voor de schaapjes.
Ik ben hier aan de rand van de Ginkelse heide, het droppingsgebied van Operatie Market Garden in september 1944. Van cortenstaal is een prachtig monument geplaatst dat zo’n dropping laat zien.

Wat hier op de heide plaatsvond was onderdeel Market, de luchtlandingsoperatie. Garden was het grondoffensief dat vanuit België begon. Het was een overmoedig, zo niet hoogmoedig plan, dat vreselijk mislukte.

Over de heide fiets ik naar de bossen bij Renkum. Ik kom door een tunnel onder de A12 die ook een soort monument is. In graffiti zijn er oorlogsbeelden op de tunnelwanden aangebracht. Even later zit ik in het Renkums Beekdal op een terrasje in de appelboomgaard. Hoe mooi kan het zijn.

De Nederrijn komt in zicht en onderlangs kom ik via Lekskesveer bij de Veerweg en rij zo naar het centrum. Naar het 5 mei-plein. Hier staat Hotel de Wereld.

Al eeuwenlang is op deze plek een logement. In de 17e eeuw wordt De Waerelt voor het eerst genoemd. Het lag aan de oude route Arnhem Utrecht, net buiten de stadsmuur. Het huidige pand dateert uit 1852 met een aanbouw van een kleine halve eeuw later.

De Canadese geallieerde generaal Charles Foulkes gaf op zaterdag 5 mei 1945, de dag die sedertdien Bevrijdingsdag heet, in dit hotel aan de Duitse bezetter bevelen voor de aftocht van de Duitse manschappen uit Nederland, na de overgave van de Duitsers. De overgave van de Duitse strijdkrachten had al een dag eerder plaatsgevonden. Op de Lüneburger Heide in Duitsland capituleerde admiraal Von Friedeburg ten overstaan van veldmaarschalk Montgomery.

Op het driehoekige plein staat een standbeeld met nog bloemen van dodenherdenking ervoor. Het beeld uit 1951 stelt een mannelijk naakt voor met omhoog geheven armen dat op een granieten sokkel met leeuwen staat. In de grond ervoor ligt een plaatje met de naam van de kunstenaar (Han Richters) en het beeld (blote Gerrit). Sorry, het mag dan ernstig zijn, maar ik schiet toch in de lach.

Ik zoek de Rijndijk weer op en ga verder via buurtschap Nude (de dame van Google maps spreekt Nude uit op z’n Engels uit!).

Bij de Grebbesluis zie ik in het landschap allerlei sporen van oorlog. De sluis, een deel van het hoornwerk, en dan in het fietspad een betonnen plaat. Het is onderdeel van het landschapskunstwerk Fragmenten en Patronen. Met teksten uit dienstrapporten wordt de situatie uit de meidagen 1940 in het landschap zichtbaar gemaakt. Een van die teksten luidt: ‘Den vijand bereikt de kabelversperring. De stormaanval gaat beginnen.‘ Wat gaat er dan door je heen?

Ik begin aan de klim naar boven, naar het monument, de klok en de begraafplaats. En zoals altijd ben ik onder de indruk van de treurige schoonheid van deze plek.

Bij de grote leeuwen staan en liggen nog de kransen van vorige week. Bij de graven staan bloemen gepoot, maar ook persoonlijke boeketjes tref ik aan. Ik loop over de begraafplaats en ga dan mijn fiets opzoeken voor het laatste stukje.

Met het voetveer steek ik van Rhenen over naar Lienden (privé cruise, alleen hadden ze geen champagne aan boord) en thuis moet ik na 80 km fietsen snel weer weg. Op naar Zaltbommel.

Ik schrijf de laatste regels terwijl het carillon van de Heilige Geestkapel wordt bespeeld. De melodie Gelukkig is het land klinkt, uit de Valerius Gedenck Clanck. De bundel met liederen die met de 80 jarige oorlog te maken hebben. Oorlog is van alle tijden.

Ik loop de Grote of Sint Maartenskerk van Zaltbommel in. Voor een orgelconcert. Tuurlijk, wat anders.