Ukele, geen ukelele, maar Ukele. Zo heette Heukelum eind 10e eeuw. Het bezat toen al een kerk en de rechten daarop werden door ene Fretzhold tin 996 cadeau gedaan aan Ansfried, de bisschop van Utrecht. Dus moet het een plaatsje van enige betekenis geweest zijn, anders doe je zoiets niet.

Deze zonnige septembermiddag grijpen we aan voor een lome wandeling langs de Linge. De lucht is stralend blauw, het waait lekker, het is heerlijk weer.

Over de Oude Zuiderlingedijk lopen we langs de boomgaarden naar het voormalige stoomgemaal Asperen. Het gebouw stamt uit 1895 en heeft in 1917, 1940 en 1945 dienst gedaan bij het droogmalen van de polders die waren geinundeerd. Zo jammer dat het hoofdgebouw staat te verkrotten, maar misschien wordt het nog gerestaureerd.

Kasteel Heukelum of Merckenburg staat prachtig in de omringende bossen. De 13e eeuwse donjon heeft de Franse inval van 1672 overleefd. De rest van het kasteel werd verwoest, maar in 17e eeuw werd er een nieuw kasteel aan de oude donjon vastgebouwd. Op het terrein staan verder nog enkele fraaie panden, waar het mooi wonen moet zijn.

En dan Heukelum zelf. Het kleine stadje ligt hoog aan de Linge. De Voorstraat, Gasthuisstraat en Torenstraat liggen hoger dan de omwalling. Zuidelijk is de stad nog bemuurd, met halfronde uitkragingen. De gracht spiegelt in de zon.

Aan de noordzijde kun je met de pont richting Kedichem, maar we lopen over het smalle pad langs de Linge. Onder dit pad ligt de noordelijke omwalling compleet met toegangen tot de vroegere steigers. De steegnamen verraden dat nu nog: Kruissteiger, Groote Steiger.

We lopen langs het oude stadhuisje met een klokje op het dak en een ooievaarsnest op de schoorsteen. Het nest ligt wel behoorlijk ver uit het midden. Er tegenover het oude Drostenhuis met een zwaan in de gevel. Verderop ligt Café de Zwaan. Beiden een herinnering aan de legende over de tweede stichting van Heukelum. De Vikingen hebben Ukele verwoest en Jan II van Arkel (1035-1077) zou door een zwaan naar deze plaats zijn geleid en daar het nieuwe Heukelum hebben gesticht. Hoe dan ook, in 1230 was Heukelum volledig door een wal omgeven. De huidige zuidelijke muren stammen uit de 15e eeuw.

Heukelum heeft een oude kerk. Ooit een groot middeleeuws gebouw met een 60 meter hoge toren. Het schip en toren zijn verdwenen en een nieuw koor is aan het oude koor vastgebouwd. Bovenop een klein klokkentorentje.

We lopen over dezelfde weg terug naar Leerdam. Op de pijlers van de Lingebrug staan korte gedichten over de Linge. We staan even stil om ze allemaal te lezen.