In het centrum van het dorp liggen de verlepte bloemenkransen bij de drie momumenten voor de Tweede Wereldoorlog, overgebleven van de herdenking op 4 mei, nu twee weken geleden.

Er staat een zwarte steen met de namen van de omgekomen dorpsbewoners, daarnaast een samenstelling van vier grote stalen platen die elkaar in evenwicht houden en aan de andere kant een heuveltje met een bakstenen muur met oorkonde.

Twee dingen zijn belangrijk geweest, oftewel een persoon en een omstandigheid. Johannes Post woonde iets verderop aan de Scheidse Dijk en door zijn netwerk en zijn gedrevenheid raakte hij volop betrokken in het verzet. Hij wist overal (landelijk en ook in Nieuwlande) mensen te mobiliseren. In Nieuwlande en wijde omgeving werden veel onderduikers opgevangen. Soms voor één nacht, soms langer.

De omstandigheid was de ontginningsstructuur van het landschap. De grote kaart in het museum laat dat goed zien. Behalve een smalle weg, is er geen enkele onsluiting van dit gebied. Er zijn wel veel waterwegen waarlangs mensen wonen, maar vrijwel elk pad langs het water loopt dood. In de bossen zijn onderduikersholen gegraven. Eentje kan wel 75 mensen opvangen, tijdelijk dan. Op veel adressen worden onderduikers verborgen op allerlei manieren.

In het museum wordt dat ook verbeeld met een onderduikershuisje. En natuurlijk de kerk. In de Gereformeerde Kerk zat onder de kerkvloer een onderduikplek waar twee mannen werkten aan stempels op persoonsbewijzen, maar ook maakten ze een piepklein handgeschreven en -getekend verzetsblaadje: de Duikelaar. Dat was de bijnaam voor onderduiker. Het blaadje bestond telkens uit één exemplaar dat van adres tot adres werd doorgegeven. Levensgevaarlijk, eigenlijk.

Tijdens de wandeling van vandaag kwam ik langs een voormalig onderduikershol dat gerestaureerd is door Defensie. Het ligt in het bos tegenover de voormalige boerderij van Johannes Post.

Het verlenen van hulp aan Joden en verzetsmensen was niet zonder gevaar. Johannes Post en zijn broer Marinus moesten het met de dood bekopen. Anderen werden gevangen genomen, maar overleefden de oorlog wel.

Bij de portretgalerij lees ik veel bekende namen. Een enkeling heb ik gekend, maar als kind vraag je niets. En de generatie die de oorlog meemaakte vertelde ook heel vaak niets.

In 1985, 40 jaar na de oorlog, werd aan Nieuwlande een Yad Vashem onderscheiding toegekend. Die is gevat in de bakstenen muur bij het heuveltje die een onderduikershol voorstelt. De bijbehorende penning ligt in het museum.