Al jaren heb ik een klein kerststalletje in mijn bezit. Een paar centimeter groot, een haakje er aan om het in de kerstboom te hangen, (die ik niet heb, dus staat het op een plank). Ooit een keer gekocht in Museum Catharijneconvent. En vandaag ben ik daar weer, tenminste in de binnentuin en in de naastgelegen Catharinakathedraal.

De kerststal zoals wij die nu kennen is beïnvloed door de Heilige Franciscus van Assisi. In 1223 liet hij in Greccio een levende kerststal maken, met echte mensen en dieren. Voor die tijd werd op kerstdag een kribbe geplaatst op of naast het altaar, en later kwamen daar meer figuren bij. De orde van de franciscanen bevorderde het gebruik van de kerststal in kerk en gezin.

Er kwamen kerststallen met levensgrote figuren van hout, en later kwamen er ook met kleinere figuren, tot zo klein als mijn kerststalletje.

Vooral in Napels kwam de traditie groots tot leven en in Utrecht wordt een kerststal uit deze traditie gepresenteerd. Rijke families in Napels verzamelden in de 18e eeuw de mooiste kerststalfiguren en men troefde elkaar zelfs af. Wie had er de grootste, mooiste en kostbaarste stal met de meeste en de mooiste figuurtjes. De beste kunstenaars werd gevraagd om figuurtjes te ontwerpen. Elk figuurtje is een kunstwerkje, met een eigen gezichtsuitdrukking en prachtige kleding. De stoffen werden speciaal geweven voor de figuren met verkleinde ingeweven patroontjes: brokaat, zijde, kant. De hoofdjes zijn van terracotta, de onderarmen en -benen, handen en voeten zijn van hout. De rest is van ijzerdraad met vlas omwonden. En dat zorgt voor de dynamiek die uit de stal spreekt.
Ook de dieren zijn wonderen van natuurgetrouwheid.

In twee grote glazen kubussen worden vier taferelen uit het kerstverhaal getoond in een fantasielandschap van rotsen met Utrechtse gebouwen. De Winkel van Sinkel is de herberg. De werfkelder is een 18e eeuwse bloemenmarkt. Sterrenwacht Sonnenborg en de Domtoren staan in de tweede kubus. Onder de Domtoren is de kribbe met Jezus, Maria en Jozef. De wijzen uit het Oosten en de herders verdringen zich en een hemels leger van allerlei engelen tuimelt uit de lucht en zweeft om de toren.
Omdat de figuurtjes van ijzerdraad zijn, kunnen ze in de gewenste houding worden neergezet en ontstaat er een grote levendigheid in de kubussen. Het is alsof de figuurtjes tot leven komen.

Werkelijk adembenemend om te zien.

Ik stap in de trein en ga naar Den Bosch, naar een totaal andere kerststal. Rondom het koor van de grote Sint Jan is een middeleeuwse straat gebouwd met winkeltjes (een slager, een bakker, een groenteboer, een wijnhandelaar) met levensgrote poppen én opgezette dieren, Daarna komen we bij de herders met geiten en schapen (opgezet) en dan midden achter in de kerk de kribbe met Jezus. Rechts staan de herders met hun schapen op de trappen, klaar om te aanbidden, links komen de wijzen net aan met hun geschenken. Opgezette kamelen maken de scène compleet.
Dan de vlucht naar Egypte, Maria met kind op een ezel. Prachtige vogels in de woestijnscène. Allerlei wilde dieren, zelfs een giraffejong staat er.

Totaal anders dan Utrecht, maar net zo mooi!

Thuis pak ik mijn mini-kerststalletje er weer eens bij. Het is Kerst!