Het is 4 uur, de zon heeft de strijd tegen de mist en bewolking opgegeven. Het wordt grijzer en witter, de wereld nog kleiner. De kortste dag is in zicht en dat is duidelijk te merken op een dag als vandaag. Rond het middaguur kreeg de zon nog iets ruimte en zag ik zelfs nog even de blauwe lucht. En dat kwam goed uit. Ik ben in de Alblasserwaard, in één van de kleinste vestingsteden die Nederland rijk is: Nieuwpoort.

Parkeren is een dingetje in dit stadje, dus ik zoek een plekje iets verder op en loop vandaar meteen langs het restant van de middeleeuwse stadsgracht. Her en der zie ik schaatsers. Heerlijk winterse taferelen.

Zo overzichtelijk als het oude Nieuwpoort is, zo chaotisch is de geschiedenis van dit stadje. Het ligt op de grens van Holland en Utrecht, nooit een benijdenswaardige plek. De heer van Langerak (ten Oosten) en heer van Liesveld (ten Westen) bedachten in 1200 dat het handig was om gezamelijk een nieuwe haven in te richten aan de Lek, Neo Porta genoemd, later dus verbasterd tot Nieuwpoort. Op deze plek stroomt een veenriviertje uit in de Lek waardoor er een natuurlijke haven aanwezig was.

In 1283 kreeg Nieuwpoort stadsrechten en in de eeuwen daarna krijgt het stadje zoveel strijdgewoel te verwerken, dat ergens in de 16e eeuw een tijd lang geen belasting wordt geheven van de Nieuwpoorters. Ze waren te arm… Waren er geen soldaten, dan was er ook altijd nog het water dat het voortbestaan bedreigde. Nieuwpoort had het zwaar.

In 1672 ging Prins Willem III voortvarend aan de slag met de Hollandse Waterlinie. Nieuwpoort moest samen met Schoonhoven de doorgang die de Lek vormde in de Waterlinie, bewaken. Het middeleeuwse ovale stadje werd hiervoor onherkenbaar aangepast. 35 huizen werden afgebroken daarvoor. Dat klinkt niet zo erg, maar het was 30% van de woningvoorraad, dus dat hakte er in.

Het stadje werd een kleine vesting met 6 bastions omringd door een stadsgracht. Het veenriviertje werd als het ware de lengteas waarlangs je het kunt spiegelen. Van het oude stadje van daarvoor resteert alleen nog een sloot, die ooit deel van de ovale stadsgracht was.

De bebouwing in het stadje is door alle strijdgewoel en wateroverlast relatief jong, eind 17e eeuws, met als absoluut hoogtepunt het stadhuisje met aangebouwde waag die het oude veenriviertje overkluizen. Het riviertje was cruciaal bij het innunderen van het land, maar de boeren wiens land werd ondergezet probeerden op allerlei manieren dit tegen te gaan. Soms door dijkgaten te dichten, soms door sabotage zoals met de sluis in Nieuwpoort. Daarom werd het stadhuis óp de sluis gebouwd, de waag er aan landzijde tegenaan, en zo was de sluis beschermd tegen sabotage.

Nieuwpoort beschikt ook over een beer met een ezelsrug met daarop twee monniken. Dat klinkt raadselachtig. Wat het is? Om de stad aan de oostzijde af sluiten werd daar een beer gebouwd, een gemetselde muur. Deze beer heeft een scherpe bovenkant, de ezelsrug. Op de rug staan twee gemetselde stenen torens, de monniken. Het is al heel moeilijk over een scherpe rand te lopen, maar het zou mogelijk zijn, maar de monniken kwam je gegarandeerd niet voorbij.

Door de aanleg van de vesting is het oude Nieuwpoort erg overzichtelijk en vrijwel symetrisch. In het stadhuis is het museum gevestigd en daar krijg je een mooi beeld van Nieuwpoort door de eeuwen heen. Ook mooi zijn de filmpjes, waaronder een dronefilm van de hele oude Hollandse Waterlinie.

Ik was in Nieuwpoort niet alleen voor Nieuwpoort zelf, maar ook voor iets anders. Voor W.G. Sommige mensen zijn herkenbaar aan een deel van hun naam. Rembrandt, de schilder. Van Rijn hoeft er niet bij. Van Gogh, iedereen weet over wie je het hebt, zonder dat je zijn voornaam Vincent gebruikt. A.F.Th. is de schrijver Van der Heijden. W.G. is ook zoiets.

Inderdaad, W.G. van de Hulst. In Stadsboerderij Vrede-Best in Nieuwpoort is door een inwoonster een tentoonstelling ingericht van haar verzameling boeken van deze schrijver.

Ik sta voor de planken met de o zo herkenbare boekjes, vooral de tekeningen van W.G. jr. roepen zo veel herinneringen op. De wereld die W.G. sr. beschreef en jr. tekende was overzichtelijk, duidelijk, knus, roept misschien wel weemoed en heimwee op, hoewel anderen daar anders tegen aan kunnen of zullen kijken. Maar wat heb ik genoten vroeger van die boekjes. En niet het minst van Inde Soete Suikerbol, zeker toen dit als tekenfilm op TV verscheen. Nu ik ouder ben en deze boekjes nog eens doorblader, begrijp ik ook meer van de thematiek in deze boekjes, want de goede bolle bakker en zijn pinnige vrouw blijven niet eendimensionaal, ze krijgen meer en meer karakter hoe langer de verhalen lopen. Kinderloosheid en het doorgeven van je nalatenschap, het goede doen en voorleven, dat is wat ik nu kan terugzien. Maar misschien lees ik er meer in, dan er in zit?

In elk geval is Nieuwpoort een perfecte omgeving om zulke boekjes en boeken bij elkaar te zien en nog eens terug te denken aan vroeger, aan lekker lezen in de toch wel spannende verhalen, genieten van de knusheid en gezelligheid. Ik loop nog even bij de winkel langs voor chocolademelk zodat ik vanavond op de bank nog kan nagenieten.