Buren is al sinds 1551 verbonden met het huis van Oranje-Nassau. Dat is het jaar waarin Buren ‘its finest hour’ beleeft. Niemand minder dan de aartsbisschop van Keulen gaat voor in de huwelijksdienst waarin een belangrijke hoveling van het keizerlijke hof trouwt met de erfdochter van het machtige huis Buren. Willem van Oranje is de keizerlijke hoveling, Anna van Egmont de erfdochter.

Idylle
De kerk staat er nog steeds, met een prachtig stadje er omheen, gebouwd als op een schaakbord. Voor de kerk een idyllisch beeld van Willem en Anna met hun 2 kinderen Filips Willem en Maria. Meer dan een idylle zal het niet geweest zijn. Anna overlijdt al in 1558, nog maar 25 jaar oud. En Willem, ook 25 jaar oud, is dan een weduwnaar met 2 kleine kinderen.
Het huwelijk is een politiek huwelijk, zoals heel gebruikelijk in deze tijd. Een hoge hoveling en prins trouwt met een schatrijke erfdochter omdat beide partijen daar baat bij denken te hebben.

Toch is het een goed huwelijk getuige de brieven van Willem aan Anna waarin hij haar ‘mijn Tanneke’ noemt.

Maar in 1558 zijn de kinderen Filips Willem en Maria halfwezen met een vader die als hoveling zijn eigen drukke bezigheden heeft en hen daardoor niet kan opvoeden. Hun opvoeding wordt voortgezet door Maria van Hongarije, een zus van Karel V. Maria is twee en Filips Willem drie.

Ballingen
In 1566 wordt Willem veroordeeld voor hoogverraad en zijn bezittingen in de Nederlanden worden verbeurd verklaard. Hij gaat in ballingschap naar de Dillenburg en in 1567 wordt ook Maria naar daar overgebracht. Voor Filips Willem is het te laat en hij wordt door de Spanjaarden ontvoerd vanuit Leuven waar hij studeert. Hij zal zijn vader nooit meer zien.

Huwelijk
Was haar moeder nog een schatrijke erfdochter geweest, Maria is nu berooid en geen goede huwelijkspartij meer. In die tijd gaan deze zaken nu eenmaal zo. Toch is er een potentiële huwelijkskandidaat, Filips graaf van Hohenlohe, een Duitse edelman die als officier dient in het Staatse leger. In 1582 had hij de hand van Maria gevraagd en van vader Willem goedkeuring ontvangen.

Maar ook Filips is niet rijk, waardoor het huwelijk lange tijd geen doorgang kan vinden. In 1584 wordt Willem vermoord en neemt Maurits geleidelijk steeds meer taken over van zijn vader. De familie Oranje-Nassau komt door het succes van Maurits in steeds hoger aanzien. Na de verovering van Breda, behorend tot de bezittingen van Filips Willem, is er voor Maria meer geld beschikbaar, waardoor een huwelijk eindelijk bereikbaar wordt.

Het huwelijk tussen Maria en Filips kan eindelijk plaatsvinden, in 1595, in Buren, in dezelfde kerk waar haar ouders trouwden. Maurits gaat schoorvoetend akkoord. Hohenlohe mag dan een moedige officier zijn, hij is ook roekeloos, kan geen geheimen bewaren en is een zware alcoholist.

Maria gaat in Buren wonen terwijl haar man tot 1600 met zijn oorlogsbedrijf bezig is. Het huwelijk blijft kinderloos en duurt maar 11 jaar. Hohenlohe sterft in 1606 nadat hij in 1604 met verlammingen te kampen krijgt.

Tragisch
Op de keper beschouwd, zou je kunnen zeggen: wat een tragisch leven. Jong wees, van hot naar her gebracht omdat haar vader vogelvrij was verklaard, haar broer ontvoerd, diverse halfbroers en –zussen die ze amper heeft leren kennen, geen geld om te kunnen trouwen, en eindelijk getrouwd komen er geen kinderen en sterft haar man na 11 jaar.

De 80 jarige oorlog heeft het leven van Maria van Nassau zo te zien volkomen in de war gestuurd.

En toch…
Maria is vandaag nog steeds aanwezig in Buren. In de kerk ligt ze begraven in de grafkelders van de Egmonds en de grote grafsteen in het koor maakt duidelijk wie daar ligt. En aan de Weeshuiswal en de Weeshuisstraat staat het prachtige Weeshuis dat Maria heeft gesticht in 1613. Ze heeft het nooit voltooid gezien, maar ze liet op deze manier de bevolking van haar bezittingen wel iets belangrijks na. Weeskinderen uit Buren, Leerdam, Aquoy en IJsselstein werden hier opgevangen. Het Weeshuis heeft dienst gedaan tot 1952 en daarna nog tot 1971 als opvang voor voogdijkinderen.

Als je een beetje psychologiseert, kun je misschien zeggen dat Maria de weeskinderen gunde wat haar ontbroken heeft. Maar dat is onze 21ste-eeuwse kijk. Voor Maria was goeddoen voor anderen iets wat ze hoorde te doen, als edelvrouwe en christen. Noblesse oblige…